در سنهء سبع عشر و ستمائه كه لشكر مغول به فرمان چنگيزخان از آب آمويه عبور نموده قدم در بلاد ايران گذاشته به نواحى قم رسيدند و تمامت ساكنان آن خطهء شريفه را به اغواء بعضى از سنى مذهبان شربت شهادت چشانيدند . . .
[ حاشيهء 220 الف ] . . . . « 1 » در سنهء ست و اربعين و مائة ، و ابن جوزى در منتظم ذكر كرده كه بغداد در زمان جعفر به مثابهاى معمور شد كه درو شش هزار حمام داير گشت و در ايام رشيد سواد بغداد به چهار هزار فرسنگ طول و يك فرسنگ عرض رسيد و صاحب « حبيب السير » آورده كه در آن هنگام كه هلاكوخان بر بغداد استيلا يافت از متوطنان دار السلام هشتصد هزار كس كشته گشت ، و العلم عند الله .
[ 221 ب ] . . . « 2 » بر ضماير سياحان بلاد و امصار مخفى نماند كه مسود اوراق در يكى از كتب مطالعه نموده كه در سنهء تسع و ثمانين و تسعمائه زكرياء افندى مساجد و مدارس و محلات و غيره محروسهء قسطنطنيه [ را ] كه به استنبول اشتهار يافته بفرمودهء پادشاه روم به شماره درآورده بدين موجب است :
مسجد جامع كه در هر جمه نماز جمعه گزارده « 3 » مىشود چهار صد و هشتاد و پنج باب .
مسجد محلات چهار هزار و چهار هزار و چهار صد و نود و هفت باب .
مدرسه پانصد و پنج باب .
خانقاه كه درويشان ساكناند .
معلم خانهء اطفال هزار و دويست و پنجاه و سه باب .
حمام هشت هزار و هشتصد و هفتاد و پنج باب .
زاويه يعنى كنه دويست و هشتاد و پنج باب .
دار الضيافهء مسافران صد باب .
هامش
( 1 ) - در انتهاى مطلب مربوط به بغداد اضافه شده است .
( 2 ) - در انتهاى مطلب مربوط قسطنطنيه اضافه شده است .
( 3 ) - اصل : گذارده