مسجد جمعهء سرريگ
در « تاريخ جديد يزد » مذكور و مسطور است كه اين مقام كاروانسرا بود و مقبرهاى در جنب آن . [ 100 ب ] مرتضى اعظم سعيد امير معين الدين اشرف كه از اعاظم سادات عريضى و شرف مصاهرت سيد عاليشان امير شمس الدين محمد بن سيد ركن الدين محمد قاضى دريافته بود آن سرا را باير كرده طرح مسجد انداخت و صفه و گنبد مقصوره و جماعتخانه بنا فرمود و پايابى حفر كرده « مياه جديده » جارى نمود و دكاكين در اطراف مسجد خريده و ساخته بر آن وقف كرد .
و در شهور سنهء ثلثين و سبعمائه درگاه مسجد انهدام يافته خواجه توكل قزوينى به حال عمارت آورد و خواجه فخر الدين ابرقوهى گنبدى در پيش صفه ساخته منبر خطيب ترتيب داد و جماعتخانه را مرمت كرد .
و در سنهء اربعين و ثمانمائه به حكم وصيت حاجى خواجه جان تبريزى مبلغ يكهزار دينار به خرج پاياب و جماعتخانه نموده رونقى تمام يافت و تا اكنون معبد مقيمان آن خطهء شريفه است .
* « 1 » مسجد فرط
مورخين فصاحت قرين به قلم اعجاز رقم چنين تحرير نمودهاند كه احمد بن محمد زمچى در آن زمان كه حسب الفرمودهء صاحب الدعوة ابو مسلم مروزى با لشكر پرخاشجو « 2 » به عزم استيصال بنى اميه عنان عزيمت به جانب خطهء يزد انعطاف داد و چنانچه در جلد اول اين مجلد مرقوم قلم فيروزى رقم گرديده با ابو العلا كه از جانب مروان حمار والى آن ولايت بود محاربه نموده او را به دست آورد و با علم يزيد به آتش قهر و غضب سوخت و اولاد و اتباعش را به تيغ انتقام بگذرانيد و در آن خطه به مسند حكومت نشست همت عالى نهمتش به ساختن عمارات و اجراى قنوات فرمان داد . فرمانبران در حوالى « درب كوشك نو » باغى طرح انداخته در ميان آن كوشكى رفيع بنا نمودند و قناتى حفر نموده موسوم ساختند به « قنات
هامش
( 1 ) - ازينجا تا آخر مطالب مربوط به مسجد فرط در حاشيهء صفحات است
( 2 ) - اصل : پرخواشجو