ايشان از هيچ يك از اهل كتاب پرسش و نظر خواهى نكن ) ، در اين آيه اختلاف مردم در تعداد اصحاب كهف ذكر شده است و مىفرمايد همهء اينها گفتارى بدون علم است و مانند تيرى است كه در تاريكى رها شود ، يعنى معلوم نيست كه درست باشد .
امّا قول سوّم ، ( هفت نفر بودند و هشتمى سگشان بوده ) را خداوند جدا از دو قول ديگر ذكر كرده و از نظر دادن راجع به آن سكوت كرده و آن را رجم به غيب نخوانده است و اين مسأله خود خالى از دلالت بر صحّت اين قول نيست و ( واو ) بر سر آن جمله نيز دلالت بر ثبات علم و آرامش نفس مىنمايد ، يعنى دلالت مىكند كه گويندگان سخن سوّم از روى علم و ثبات و اطمينان نفس سخن گفتهاند .
و در آخر به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم فرمان مىدهد كه به آنها بگويد ، پروردگار من نسبت به احوال آنها داناتر است و جز عدّهء معدودى ، تعداد آنها را نمىدانند ، پس تو دربارهء آنها مجادله و محاجّه نكن جز مجادلهاى كه حجّت طرف مقابل را از بين ببرد و در آن لجبازى و اصرار نباشد و از هيچ يك از اهل كتاب هم دربارهء آنها نظرخواهى مكن ، چون گفتار پروردگارت و كلام قرآن ، تو را كفايت مىكند .
( 23 )
( وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ
« 1 »
إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً )
: ( و هرگز درباره هيچ امرى مگو كه فردا چنين مىكنم ) .
( 24 )
( إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَ قُلْ عَسى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً )
: ( مگر آنكه خدا بخواهد و چون دچار فراموشى شدى ، پروردگارت را ياد كن و بگو شايد پروردگارم مرا به چيزى كه به ثواب نزديكتر از اين باشد هدايت كند ) ، در اينجا ظاهرا خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم است امّا مىتواند شامل ديگران نيز بشود ، به هر حال ، مطابق تعاليم قرآن هر چه در عالم هستى وجود دارد ، ذات ، صفات و آثار و افعالشان همه مملوك خداى متعال است و او هرطور بخواهد در آنها حكم مىراند و
هامش
( 1 ) . كلمه لشاى صحيح است كه به مفهوم خاطره و نيّت مىباشد اما لشيىء كه به معنى چيز است در اينجا صحيح نيست . ( مصحح )