ضرورى و عدمش محال است ، و هرچه در عالم وجود است مستند به اوست و همهء كمالات وجودى قائم به اوست و هيچ شريكى در امر تدبير با او مشاركت ندارد ، چون غير او همهء موجودات ممكن الوجودند و وجودشان تقديرى و مقيّد است و در ذات خود ضرورتى ندارند ، لذا آنچه به غير او مىخوانند يعنى آلهه و معبودهاى فرضى مشركين همه باطل و غير ثابت و عدمى هستند ، چون خدا هيچ شريكى در امر الوهيّت و ربوبيّت ندارد و در آخر مىفرمايد او و الا و بزرگ است كه نام ( على ) منزّه بودن خدا از هر چيزى كه لايق ساحت او نيست ، را افاده مىكند پس ( على ) دربردارنده همه صفات سلبيّه خداست و ( كبير ) وسعت او را نسبت به هر كمال وجودى و صفت ثبوتى بيان مىكند ، يعنى خدا ذاتى است واجب الوجود كه مستجمع جميع صفات كماليّه سلبيّه و ثبوتيّه است .
( 31 )
( أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ )
: ( آيا نمىبينى كه كشتى در دريا به نعمت خدا روان است تا آيههاى خود را به شما بنماياند ؟ همانا در اين امر براى همه خويشتنداران سپاسگزار عبرتهايى وجود دارد . )
( 32 )
( وَ إِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ )
: ( و زمانيكه موجى مانند ابرها ، آنها را فراگيرد ، خدا را با اخلاص در دين ، مىخوانند و وقتى آنها را بسوى خشكى برده و نجات دهد ، فقط بعضى از ايشان معتدلند ، و آيات ما را جز نيرنگ انديشان كفران پيشه انكار نمىكنند )
مراد از ( نعمت ) در اينجا اسباب حركت كشتى و جريان آن بوسيلهء باد و سيّال بودن آب و قانون شناورى اجسام در آن است ، و باء در عبارت ( بنعمة اللّه ) باء سببيّت است ، يعنى آيا نمىبينى كه كشتى به وسيلهء نعمت خدا به حركت در مىآيد تا خدا آيات خويش را به شما نشان دهد و به موجب آن شكر بجا آوريد ؟ همانا در امر حركت كشتى در دريا براى افراد بسيار صابريكه در هنگام ناملايمات خويشتندارى مىورزند و افراد بسيار