بسوى من است و ما آنها را از اعمالشان خبر مىدهيم ، همانا خدا دانا به اسرار سينههاست )
( 24 )
( نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلًا ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ )
: ( مدت كمى برخوردارشان مىسازيم و پس از آن ايشان را به سوى عذابى سخت مىكشيم )
اين آيات در مقام تسليّت و دلخوشى دادن به رسولخدا صلى اللّه عليه و إله و سلم است كه از كفر و انكار مشركان اندوهگين نشود و بداند كه سرانجام روزى آنها به سوى خدا باز مىگردند و خدا آنها را از حقيقت اعمالشان آگاه مىكند و آثار سوء آن به ايشان خواهد رسيد همچنانكه فرمود
( إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ )
« 1 » همانا بازگشت ايشان فقط بسوى ماست و بدرستى كه حسابرسى آنها بر عهده ماست ) و هيچ حسابرسى و اخبارى همچون اخبار شخص خبير نيست
( وَ لا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ )
« 2 » در ادامه مىفرمايد حقيقت حال كفّار اين است كه در همين دنيا هم يك لحظه از سيطرهء قدرت و تدبير خدا خارج نيستند و خدا كه اسرار نهانى سينههاى آنان را مىداند ، مدّت اندكى آنها را در دنيا بهرهمند مىكند امّا در نهايت مضطرّ و ناچارشان مىنمايد تا با پاى خود به سوى عذابى شديد روانه شوند ، پس در هر حال مغلوب و مقهور پروردگارند و امر ايشان بدست خداست .
( 25 )
( وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ )
: ( و اگر از ايشان بپرسى كه چه كسى آسمانها و زمين را آفريده ، حتما مىگويند : خدا ، بگو ستايش مخصوص خداست ، بلكه بيشتر ايشان نمىدانند )
اشاره به اين مطلب است كه آنها هم مانند ساير انسانها بر فطرت توحيد آفريده شدهاند و ناخود آگاه اعتراف مىكنند كه خالق هستى خداست ، پس وقتى آفريدگار هستى خداست ، مدبّر آن نيز همو خواهد بود ، چون تدبير از خلقت جدا نيست ، آنوقت به پيامبر خود دستور مىدهد تا خدا را به جهت اين اعتراف آنها ، حمد و سپاس گويد و بعد اشاره مىكند كه اكثر آنها معناى اين اعتراف و لوازم آن را نمىدانند ، البتّه اندكى از آنها اين معنا را درك مىكنند ولى آنها هم به جاى خضوع در برابر حق ، آن را دانسته ،
هامش
( 1 ) . سورهء غاشيه ، آيهء 25 .
( 2 ) . سورهء فاطر ، آيهء 14 .