مُحْضَرُونَ )
: ( و امّا كسانى كه كفر ورزيده و آيات ما و ملاقات آخرت را تكذيب كردند ، ايشان در عذاب احضار خواهند شد )
لذا در روز قيامت مؤمنان از مجرمان جدا خواهند شد و گروه صالح و مؤمن به بهشت و گروه كافر و مجرم به جهنم خواهند رفت و در دو آيهء بعدى به شرح وضع اين دو گروه مىپردازد و مىگويد ، امّا مؤمنانى كه اعمال صالح بجا آوردهاند در باغهاى بهشتى متنعّم و مسرور خواهند بود ولى كسانى كه كافر شدند و آيات ما و مسأله معاد را انكار كردند در نهايت براى عذاب ابدى احضار خواهند شد و لزوم اين تمايز در وجود ، حقيقتى است كه خداى متعال آن را در آيهء 21 سورهء جاثيه ، برهانى بر ثبوت معاد گرفته است و مىفرمايد : ( آيا كسانى كه مرتكب گناهان شدند ، گمان كردهاند كه ما آنها را با كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح بجا آوردهاند برابر قرار دادهايم ؟ و زندگى و مرگشان يكسان است ، چه بد حكمى كردهاند ) « 1 »
( 17 )
( فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ )
: ( پس تسبيح خدا راست ، هم در آخر روز و هم در هنگامى كه صبح مىكنيد )
( 18 )
( وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ عَشِيًّا وَ حِينَ تُظْهِرُونَ )
: ( و ستايش مخصوص اوست در آسمانها و زمين ، هم در آخر روز و هم در زمانيكه ظهر مىكنيد )
بعد از ذكر اينكه ، خدا خلقت را آغاز كرده و به انجام مىرساند و دو گروه مؤمن و كافر را به تناسب اعمالشان جزا مىدهد ، به دست مىآيد كه خلقت داراى تدبيرى متقن و دقيق است و انسانها در سير تاريخ خود گناهان و خطاهايى در خصوص اعتقادات خود داشتهاند و براى خدا شريك گرفته و يا منكر معاد شدهاند .
لذا در اين آيات خداى را در هر زمانى تسبيح و بواسط صنع و تدبيرش در آسمانها و زمين يعنى در سراسر عالم مشهود ، تحميد و ستايش كرده و او را از عقايد باطله و اعمال زشت منزّه نموده است . در نتيجه خداوند خود ، در همه اوقات و در همه مكانها ، خويش
هامش
( 1 ) .أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ( سورهء جاثيه ، آيهء 21 ) .