كرده و به بتها و معبودهاى موهوم مىگروند ؟ ! و اين كلام در مقام توبيخ و ملامت مشركان مكّه است .
( 68 )
( وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ )
: ( و چه كسى ستمكارتر است از آنكه به خدا نسبت دروغ مىدهد و يا حق را زمانى كه به نزدش مىآيد تكذيب مىكند ؟ آيا در جهنّم جايى براى كفّار نيست ؟ )
در اين آيه مشركين را به آتش دوزخ تهديد مىكند ، و مىفرمايد كه ايشان مرتكب شديدترين ظلمها شدهاند اوّل : افتراء به خدا ، به اين ترتيب كه خدايان دروغين را شريك خدا معرفى نمودهاند و دوم اينكه ، بعد از آمدن قرآن حق و پيامبر به حق ، آنها را تكذيب كردند و به اين دو جهت كافر بودند و جايگاه كافران هم در آخرت ، آتش جهنّم است .
( 69 )
( وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ )
: ( و كسانى كه در راه ما جهاد كنند ما آنها را به راههاى خود هدايت مىكنيم و بدرستى كه خدا همراه نيكوكاران است )
( مجاهده ) يعنى به كار بردن نهايت سعى و قدرت در دفع دشمن كه سه قسم مىباشد :
جهاد با دشمن ظاهرى ، جهاد با شيطان ، جهاد با نفس .
مىفرمايد كسانى كه جهادشان همواره در راه ماست و هرگز از ايمان به خدا و پايبندى به اوامر او و اجتناب از نواهيش منصرف نمىگردند و هيچ عاملى آنها را از راه خدا باز نمىدارد ، ما هم آنها را بسوى خود هدايت كرده و ايشان را به خود نزديك مىسازيم ، پس مراد از راههاى خدا روشهايى است كه آدمى را به او نزديك و به سوى او هدايت مىكند و وقتى جهاد در راه خدا هدايت باشد ، قهرا هدايت به سوى سبل الهى ، هدايتى فوق هدايت خواهد بود . همچنانكه فرمود :
( وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً )
« 1 » و كسانى كه راه را يافتند ، خداوند هدايتشان را بيشتر مىكند )
و در آخر مىفرمايد : خداوند با نيكوكاران است يعنى ايشان را يارى مىكند ، و رحمت و هدايت خود را به جهت كمال عنايتى كه نسبت به ايشان دارد ، شامل آنها مىنمايد .
هامش
( 1 ) . سورهء محمد ، آيهء 17 .