وقتى عافيت و سلامتى باشد به ايمان خود پايبندند ، ولى وقتى پاى آزار و شكنجه به ميان آيد ، دست از ايمان برمىدارند .
و شكنجه و آزار مردم مشرك را هم سنگ و معادل عذاب خدا قرار مىدهند و به جهت گريز از عذاب و شكنجه مردم ، ايمان را رها كرده و بسوى شرك مىروند با اينكه عذاب مشركان اندك و محدود است امّا عذاب الهى كه در نتيجهء شرك به آنان خواهد رسيد ، بزرگ و دائمى است و هلاكت ابدى بدنبال دارد .
و اين مؤمنان دروغين اگر از ناحيهء خداوند گشايش و راه نجاتى براى شما مؤمنان واقعى برسد و بعد از شدّت و گرفتارى كه از كفّار مىديديد به آزادى و فرجى برسيد ، اين مؤمنان مدّعى مىگويند : ما هم با شمائيم ، يعنى ما هم از اين گشايش سهمى داريم . و خداوند در ردّ دعوى آنها به نحو استفهام انكارى مىفرمايد : آيا شما پنداشتهايد كه به صرف ادّعاى ايمان مىتوانيد خدا را فريب دهيد ؟ نه چنين نيست بلكه خدا به آنچه در دلهاى مردم مىگذرد آگاه است و مىداند كه دلهاى شما خالى از ايمان است .
( 11 )
( وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقِينَ )
: ( بايد خدا كسانى را كه ايمان آوردهاند مشخّص سازد و آنهايى را كه دوروئى نمودند آشكار نمايد )
يعنى خداوند بوسيلهء امتحان ميان مؤمنان واقعى و منافقان جدايى خواهد انداخت و آنها را از يكديگر متمايز خواهد كرد .
چون منافقان ايمانشان مقيّد بود به عدم دردسر و گرفتارى ولى سنّت الهى مبنى بر امتحان و آزمايش سرانجام آنها را رسوا كرد چون هيچ چيز نمىتواند مانع از اين سنّت شود .
و مراد از دانستن خدا در اينجا همان علم فعلى و وجود عينى وقايع است و گرنه در مرحلهء علم ذاتى هيچ امرى از خداوند تعالى مستور نيست تا بواسطهء امتحان آشكار شود .
( 12 )
( وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ )
: ( و كسانى كه كفر ورزيدند به كسانى كه ايمان آوردند ، گفتند : از راه ما پيروى كنيد ، ما خطاى شما را به گردن مىگيريم ، با اينكه