واحد است كه آنها را حفظ نموده و روزى بسيار داده امّا بيشتر ايشان اين مطلب را نمىفهمند و گمان مىكنند آنچه آنها را حفظ كرده و موجب روزى فراوان آنها شده شرك به خدا و بتپرستى است .
( 58 )
( وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَ كُنَّا نَحْنُ الْوارِثِينَ )
: ( و چه بسيار آباديهايى را كه در معيشتشان طغيان كردند و ما هلاكشان كرديم و اينك خرابههاى منازل و مساكن آنهاست كه ديگر بعد از آنها داراى سكنه نشد مگر اندكى و مائيم وارث آنها )
( بطر ) يعنى طغيان ناشى از نعمت .
اين آيه جواب ديگرى به سخن كفّار در آيه قبلى است كه مىفرمايد : شرك و ايمان نياوردن شما باعث نمىشود كه شما در اين سرزمين باقى بمانيد و از نعمتها بهرهمند شويد ، چون چه بسا آباديهاى كه در نهايت درجهء تنعّم و بهرهمندى بودند و در نتيجه دچار غفلت و غرور شدند و طغيان نمودند و ما هم آنها را هلاك كرديم و آباديشان خالى از سكنه ماند و ديگر مسكونى نشد ، جز در زمانى اندك كه بعضى كاروانيان در آنها منزل نمودند و چون آنها بعد از مالكيّت آن مساكن آنجا را ترك كردند و كسى از ايشان باقى نماند تا آنجا را تملّك كند ، لذا ما وارث مساكن آنها شديم ، چون مالك حقيقى هر چيز خداست ، يعنى از ابتدا نيز مالك مساكن آنها خدا بود كه مدّتى آن را به ايشان تمليك كرد و در اختيار و تسلّط آنها قرار داد و آنگاه مجددا آن را از ايشان سلب نمود و آنان را هلاك كرد .
( 59 )
( وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ )
: ( و پروردگار تو چنين نبوده كه مردم آباديها را هلاك كند ، مگر بعد از آنكه رسولى به سوى قراء اعظم ايشان بفرستد تا آيات ما را بر آنان بخواند و ما هرگز ويران كنندهء آباديها نبودهايم جز اينكه اهل آن آباديها ستمكار بودهاند )
( ام القرى ) يعنى مركز و شهرى كه همه قراء بدانجا مراجعه مىكنند . همانند مكّه نسبت