ساير سجدهكنندگان در نماز جماعت ، زير و زبر گشته و با ايشان نماز مىخواند « 1 » .
و در نهايت در مقام تعليل مسأله توكّل بر خداى عزيز و رحيم مىفرمايد : همانا او شنوا و داناست . يعنى اعمال و اقوال بندگان عاصى يا عابد خود را مىبيند و مىشنود و نسبت به آنها علم دارد ، لذا پيامبر بايد امر عباد را به خداوند عزيز و رحيم واگذار نموده و او را وكيل خود بگيرد .
مجموعه اين آيات در مقام تسليت و دلگرمى خاطر رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىباشد .
( 221 )
( هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ )
: ( آيا شما را خبردار كنم كه شيطانها بر چه كسى نازل مىشوند ؟ )
( 222 )
( تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ )
: ( آنها بر هر دروغگوى گناهكار نازل مىشوند )
( 223 )
( يُلْقُونَ السَّمْعَ وَ أَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ )
: ( مسموعات خود را القاء مىكنند و بيشترشان دروغگويند )
در اين آيات خطاب به مشركان مىفرمايد : آيا به شما خبر دهم كه شيطانها بر چه كسانى نازل مىشوند و اخبار را براى آنها مىبرند ؟ آنها بر هر شخصى دروغگو و كذّاب كه اخبار را دگرگون مىكند و به جانب دروغ برمىگرداند ، و نيز بر هر شخص گنهكار كه مرتكب اعمال زشت مىشود ، نازل مىشوند .
و اين شياطين اخبار آسمانى را استراق سمع مىكنند ، ولى به طور ناقص ، چون شهابهاى نافذ آنها را دور مىكند و نمىگذارد اخبار به طور كامل به آنها برسد ، در نتيجه اخبار شياطين ناقص و آميخته با دروغهاى فراوان است . و آنگاه شياطين اين اخبار را به افراد دروغگو و گنهكار القاء مىكنند ، اما اكثر آنها دروغگويند و اصلا از راست خبر نمىدهند و يا اكثر اخبار آنها دروغ است ، به هر جهت حجّت موجود در آيات اين است كه : شيطانها از آنجا كه طينت ايشان بر شرارت است جز بر هر شخص دروغگو و فاجر
هامش
( 1 ) . در مجمع البيان از ابن عباس و غير او روايت شده كه معناى اين آيه اين است كه اى محمد صلّى اللّه عليه و إله و سلم خدا ناظر و شاهد بر تو بود كه از صلب پيغمبرى ساجد به صلب پيامبرى ديگر منتقل مىشدى ، تا اينكه تو را به صورت پيامبرى از صلب پدرت بيرون آورد .