احتياج به كسى داشته باشد كه او را در عمل يا حكمش يارى دهد .
( 59 )
( الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِيراً )
: ( آنكه آسمانها و زمين را با هر چه ميان آنهاست در شش روز آفريد « 1 » و سپس به عرش پرداخت ، او خداى رحمان است ، دربارهء او از شخصى آگاه و خبير بپرس )
با اين آيه معناى وكالت در آيه قبلى كامل و تمام مىشود ، چون وكالت همانطور كه متوقّف بر حيات وكيل و علم اوست متوقّف بر سلطنت در حكم و تصرّف نيز هست . و اين آيه ملك و سلطنت مطلق را براى خدا ثابت مىكند چون او بواسطه علم و قدرت مطلقه آفريننده آسمانها و زمين و مسلّط بر عرش است ، و داراى سلطهء حكم و تصرّف مىباشد .
در ادامه مىفرمايد او رحمان است ، همان بخشندهاى كه خلق و امر عالم قائم به رحمت و افاضهء اوست و تمامى موجودات از ناحيه او پديد آمده و در نهايت سوى او باز مىگردند ، پس حقيقت حال را از چنين كسى بپرس كه او خبير است و حقيقت را آنچنان شرح مىدهد كه به هيچ وجه بطلان و ابطال در آن راه نخواهد داشت .
( 60 )
( وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ قالُوا وَ مَا الرَّحْمنُ أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا وَ زادَهُمْ نُفُوراً )
: ( و زمانى كه به ايشان گفته شود ، براى خداى رحمان سجده كنيد ، گفتند : رحمان چيست ؟ چگونه به چيزى كه دستورمان مىدهى ، سجده كنيم ؟ در نتيجه نفرتشان بيشتر مىشود )
اين آيه حكايت رفتار سؤ كفّار با فرستادهء خدا و دعوت حقّه اوست . مىفرمايد : وقتى رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم به آنها مىگويد كه براى خداى رحمان سجده كنيد ، مىگويند : رحمان چيست ؟ يعنى از هويّت و حقيقت رحمان سؤال كردهاند و تجاهل و تغافل نسبت به خدا را به نهايت رساندهاند ، در حالى كه مناسب مقام آن بود كه بگويند : رحمان كيست ؟ و منظورشان اين بود كه بگويند ما از اين موجودى كه تو مىگويى ، جز اسمش ، چيزى
هامش
( 1 ) . در اين مورد مفصلا درج اول ذيل آيهء 54 ، سورهء اعراف و آيهء 3 ، سورهء يونس بحث شد .