مىفرمايد : آن روز براى كفار روزى بس دشوار است ، چون كفار تا زمانى كه در دنيا بودند از سبب اصلى كه خداى رحمان است و همه اسباب به او منتهى مىگردد ، قطع رابطه كرده و تنها به اسباب ظاهرى اعتماد و اتّكا داشتند پس ناگزير در آن روز چشم مىگشايند و مىبينند كه هيچ پناهى و نقطه اتّكايى ندارند .
( 27 )
( وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا )
:
( روزى كه ستمگر دستهاى خويش مىگزد و مىگويد ، اى كاش طريقهء پيامبر را « 1 » در پيش گرفته بودم . )
( 28 )
( يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا )
: ( اى واى بر من ، كاش فلانى را به دوستى نگرفته بودم . )
( 29 )
( لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا )
: ( به تحقيق او مرا از قرآن - بعد از اينكه نزد من آمد - گمراه كرد و شيطان باعث خذلان آدمى است . )
مراد از ( ظالم ) هر فرد ستمگرى است كه به هدايت رسول به راه راست نرود و مراد از ( رسول ) هم هر پيامبر الهى است . هر چند كه از نظر مورد ، منظور از ( ظالم ) ستمگران اين امّت و مراد از ( رسول ) رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است ، به هر جهت مىفرمايد در آن روز ستمگر آنقدر پشيمان و نادم مىشود كه از شدّت ندامت دست خود را به دندان مىگزد و مىگويد : اى كاش راهى با رسول باز مىكردم و در نتيجه راهى به سوى هدايت بدست مىآوردم و مىگويد : اى واى بر من ، هلاك شدم ، اى كاش فلانى « 2 » را كه به دوستى گرفتم و با مشورت او كار كردم و سخنانش را شنيدم ، به دوستى نمىگرفتم . و در آن روز براى او آشكار مىشود كه ديگر كسى نيست كه او را از عذاب نجات دهد و جز هلاكت
هامش
( 1 ) . در روايات بسيارى نقل شده كه مراد از ( سبيل ) حضرت على عليه السّلام است اما اين روايات مربوط به بطن قرآن و يا از قبيل تطبيق آيه با مصداق است .
( 2 ) . مطابق تفسير روح المعانى ، ج 19 مراد از ( فلانا ) شيطان است . و به زعم شيعه خلفاء ثلاث هستند . ( مصحح )