استعداد خود ، آن را درخواست نموده و با زبان قال و نيايشهاى خود از درگاه الهى مسألت كرده بودند و يا بدين جهت بود كه ملائكه اين درخواست را براى متقّين كرده بودند ، همچنانكه مىفرمايد
( رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ
« 1 » ملائكه گويند : پروردگارا آنان را وارد بهشتهاى جاويد فرما )
و يا آنكه جهت آن ، همهء اين درخواستها بوده است .
( 17 )
( وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ )
: ( و روزى كه ايشان و آنچه را به غير خدا مىپرستيدند محشور كند . و گويد : شما اين بندگان را گمراه كرديد ، يا خودشان راه را گم كردند ؟ )
يعنى روزى كه كفّار و معبودهايى كه به غير خدا مىپرستيدند ( شامل و ملائكه و افراد بشرى و بتها و يا آنكه فقط شامل بتها باشد ) محشور گردند به معبودهاى آنها گفته مىشود آيا شما اين بندگان كافر مرا گمراه كرديد ، يا خودشان ضلالت را بر هدايت اختيار كردند ؟ !
( 18 )
( قالُوا سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِياءَ وَ لكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَ كانُوا قَوْماً بُوراً )
: ( گويند : منزّهى تو ، اى خدا ما را سزاوار نبود كه به غير تو اوليائى بگيريم ، ولى تو آنها و پدرانشان را نعمت بخشيدى و در نتيجه ، ياد تو را فراموش كردند و گروهى هلاكت زده شدند )
معبودهاى مشركين در پاسخ خداى متعال ابتدا ، ادب عبوديّت را بجا آورده و او را منزّه از شرك مىخوانند و در ادامه مىگويند : براى ما سزاوار نبود كه غير از تو اوليائى بگيريم ، يعنى اين كار صحيح و عقلانى نبود كه ما پرستش را كه مخصوص توست به غير تو تعّدى دهيم ، اما اين مشركين خودشان ما را خدا فرض كرده و پرستيدند و ما را اوليائى به غير تو در نظر گرفتند .
بلكه علت گمراهى آنها اين بود كه خداوندا تو ، به آنها نعمت فراوان بخشيدى و آنها را بواسطهء آن در معرض ابتلاء و امتحان قرار دادى و آنها آنقدر در مستى نعمت
هامش
( 1 ) . سورهء مؤمن ، آيهء 8 .