جز آنچه باعث بدبختى آنهاست ، نمىبينند .
لذا اهل اين خانهها از محروم شدن از نور خدا و نظر به كرامت او بيم دارند و مىترسند كه مبادا از اهل شقاوت و عذاب دائمى باشند . تا خداوند به ايشان در مقابل هر عملى صالحى كه كردهاند ، پاداش بهترين عمل در آن باب را بدهد ، پس خداوند عمل آنها را پاك مىكند و نواقص آن را بر طرف مىنمايد و مانع از انحطاط ارزش عملشان مىشود ، در نتيجه عمل ايشان بهترين اعمال مىگردد و خداى تعالى از فضل و عطاء خود بسيار بيشتر از اعمال صالحشان نيز به آنها مىدهد همچنانكه فرمود
( لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ )
« 1 » براى آنها هر چه بخواهند ، مىباشد و نزد ما بيش از آن نيز هست ) و خداوند هر كس را كه بخواهد بىحساب روزى مىدهد ، چون رزق از ناحيهء خدا موهبت محض است ، بدون اينكه بندهء مرزوق ، چيزى از آن را مالك بوده و يا مستحقّ و طلبكار از خدا باشد ، لذا اين خداست كه مىتواند به هر كس مطابق مشيّت خود ، هر چه بخواهد از آن رزق ارزانى دارد و البته مشيّت خداوند فقط به مقتضاى حكمت او و براساس شايستگى مرزوقين مىباشد و هرگز مشيّت او به گزاف و عبث تعلق نمىگيرد .
( 39 )
( وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ )
: ( و كسانى كه كافر شدند اعمالشان همچون سرابى است در بيابانى كه تشنه كام آن را آب بپندارد و چون بدان رسد ، چيزى نيابد و خدا را در نزد آن بيابد ، پس حساب او را به طور كامل مىدهد و خداوند در حسابرسى سريع است . )
( سراب ) يعنى لمعان و برقى كه در بيابان از دور مانند آب به نظر مىرسد ، و ( قيعه ) به معناى بيابان است و ( ظمأن ) يعنى تشنه كام .
خداوند در مقابله با مؤمنان كه اوصاف آنان را ذكر فرمود ، اينك به اوصاف كافران مىپردازد و مىفرمايد اعمال اينها - شامل قربانيها و ذكرها و كليه كارهايى كه بوسيلهء آن به معبودهايشان تقرّب مىجويند - همانند سرابيست در يك بيابان ، كه شخص تشنه آن
هامش
( 1 ) . سورهء ق ، آيهء 35 .