( 97 )
( وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ )
: ( بگو بار الها من از وسوسهء شيطانها به تو پناه مىبرم )
( 98 )
( وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ )
: ( و به تو پناه مىبرم از اينكه شياطين نزد من حاضر شوند ) همزهء شيطان به معناى شدت دفع او به سوى گناهان ، از طريق گمراه كردن است « 1 » و به فرموده امام عسكرى عليه السّلام « 2 » ، آن وسوسههايى است كه شيطان در دل انسان مىاندازد .
در اين آيات به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم امر مىنمايد كه از اغوائات شيطانها و از حضور آنها در نزد خود ، به خدا پناه ببرد و به درگاه او تمسّك بيابد ، يعنى شرك و تكذيب مشركين هم از مصاديق همزات شيطانها و احاطه و حضور آنهاست .
[ آيهء ( 118 - 99 ) وصف حال مشركين در زمان مرگ و توضيح دربارهء عالم برزخ ]
( 99 )
( حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ )
: ( تا زمانى كه مرگ يكى از ايشان فرا رسد ، گويد پروردگارا مرا باز گردان )
( 100 )
( لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ )
: ( تا شايد به جبران گذشته ، در آنچه ترك كردهام عمل صالحى بجا آورم ، به او خطاب شود هرگز ، اين كلمهاى است كه فقط بر زبان مىراند و از پس ايشان عالم برزخ است تا روزى كه برانگيخته شوند )
يعنى اين مشركان و كفّار همچنان به شرك و بتپرستى و غرور و تكذيبشان ادامه مىدهند ، تا زمانيكه هنگام مرگشان برسد ، در آن وقت به درگاه خدا دست به استغاثه برمىدارند و خطاب به ملائكه مسئول قبض روح مىگويند : مرا برگردانيد ، و به اميد نجات از عذابى كه در شرف وقوع در آن است آرزو مىكند كه او را به دنيا بازگردانند به اميد آنكه عمل شايستهاى بجا آورد مثلا انفاق كند يا نيكى و احسان نمايد و خدا را از خود خشنود سازد مطابق اين معنا ( ما تركت ) به عمر و مال تفسير شده است ، اما بعضى مفسرين « 3 » گفتهاند منظور از ( ما تركت ) دنياست و مراد از عمل صالح شامل همهء
هامش
( 1 ) . تفسير مجمع البيان ، ج 7 .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 .
( 3 ) . تفسير مجمع البيان ، ج 7 .