خواهش نفسانى موافق با حق باشد و يا مخالف با آن . پس در كل مىفرمايد : اى پيامبر اينها به تو ايمان نخواهند آورد ، چون تو آنها را بسوى صراط مستقيم و به حق دعوت مىكنى ولى اينها جز انحراف از صراط حق هدفى ندارند .
( 75 )
( وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ )
: ( و اگر ما بر آنها رحم كرده و هر گونه درد و بلا را از آنها بر طرف سازيم ، سخت در طغيان فرو مى روند )
( 76 )
( وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ )
: ( و همانا ما ايشان را به عذاب سخت گرفتار كرديم و باز آنها از جهل و عناد ، با تضرّع و توبه روى به درگاه پروردگارشان نياوردند )
( 77 )
( حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ )
: ( تا آنكه برايشان درى از بلاى سخت گشوديم كه ناگهان از هر جهت نااميد شدند )
مىفرمايد اگر ما به اينها رحم كنيم و گرفتارى را از آنها بر طرف سازيم ، به جاى اينكه روى به جانب ما آورند و نعمت ما را با شكر مقابله كنند ، بر تمرّد خود و لجاجت در باطل اصرار مىورزند و در طغيان خود تردّد نموده و آن را ادامه مىدهند . پس رحمت ما در رفع گرفتاريشان يا تخفيف عذاب ، سودى به حال آنها ندارد ، چون ما بارها آنها را به عذاب خود گرفتار كرديم ، يعنى آنها را به عذابى خفيف كه دستشان از همهء اسباب كوتاه نشد ، مبتلا نموديم ، اما آنها به درگاه پروردگارشان تواضع و تضرّع نكردند لذا رحمت ، يا تخفيف عذاب فايدهاى برايشان ندارد . و به روش لجاجت و عناد خود ادامه مىدهند تا زمانيكه درى از عذاب شديد - كه همان مرگ و بدنبال آن عذاب آخرت است - را به رويشان باز كنيم ، در آن حال ناگهان از هر خيرى نااميد و مأيوس مىشوند .
[ آيهء ( 98 - 78 ) يادآورى نعمات ظاهرى و باطنى انسانها و ردّ استبعاد كافران دربارهء معاد بوسيلهء بيان مالكيت حقيقى خداوند و ذكر دو حجّت بر نفى تعدّد آلهه ]
( 78 )
( وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ )
: ( و اوست خدايى كه براى شما گوش ، چشم و قلب آفريد ، پس چه كم شكر مىگزاريد )
ايجاد سمع و بصر از نعمتهايى است كه در ميان همه موجودات ، تنها به نوع حيوان اختصاص يافته و نبات و جماد و عناصر فاقد آنها هستند و دارندگان اين دو حس