حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَ فِي هذا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ )
: ( و در راه خدا جهاد كنيد همچنانكه سزاوار جهاد در راه اوست ، او شما را برگزيد و در اين دين براى شما دشوارى قرار نداده ، آيين پدرتان ابراهيم است و او شما را از پيش ، و هم در اين قرآن ، مسلمان ناميد تا اين پيامبر بر شما گواه باشد و شما بر مردم گواه باشيد ، پس نماز را به پا داريد و زكات بدهيد و به خدا متمسّك شويد كه او مولاى شماست و چه خوب مولا و ياورى است )
( جهاد ) يعنى بذل جهد و كوشش در راه دفع دشمن و دفع هر چيزى كه شرّى به آدمى مىرساند ، مانند شيطان كه او را گمراه مىكند و نفس امّاره كه امر به بدى مىنمايد ، پس امر به جهاد شامل مبارزه با شيطان و جنگيدن و مخالفت با هواهاى نفسانى نيز مىشود ، همچنانكه رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم جهاد با نفس را ( جهاد اكبر ) ناميدند و مراد از جنگيدن به حقّ جهاد ، اين است كه جهاد خالص براى وجه اللّه باشد و هيچ غرض دنيايى ( نظير سلطه جوئى و تجارت و سياحت و . . . ) در آن نباشد ، آنگاه بر مؤمنان منّت نهاده و مىفرمايد : خدا شما را از ميان خلائق برگزيد و نعمت هدايت و دين حق را به شما ارزانى داشت و هر حرج و دشوارى را در احكام دينى شما بر طرف نمود ، چون شريعت اسلام شريعتى سهل و آسان است كه همان شريعت ابراهيم حنيف مىباشد كه نه در اصل احكامش و نه در آنچه بر آنها عارض مىشود ابدا دشواريى وجود ندارد ، و اينكه ابراهيم عليه السّلام را پدر مسلمين خواند به جهت آنست كه او اوّلين كسى است كه تسليم خدا شد و براى خدا اسلام آورد « 1 » و نيز آنحضرت فرمود
( فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي
« 2 » هر كس از من پيروى كند ، از من است ) ، پس تمامى مسلمانان دنيا در هر جا كه باشند فرزندان ابراهيم و ذريّه او محسوب مىشوند .
آنگاه مىفرمايد : او پيش از اين و نيز در همين قرآن شما را مسلمان ناميده است و از
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 131 .( إِذْ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ )( 2 ) . سورهء ابراهيم ، آيهء 36 .