خروج از احرام و حلال شدن همه محرّمات فقط با طواف نساء صورت مىگيرد .
و اينكه كعبه را بيت عتيق ناميد به جهت قديمى بودن آن است چون اين خانه مطابق نصّ قرآن ، اولين خانهايست كه براى عبادت خدا در زمين بنا شده و در آن روز حدود دو هزار و پانصد سال از عمر آن مىگذشت كه امروز 4000 سال از ساخت آن مىگذرد و به فضل و اراده الهى هنوز آباد و پابرجاست « 1 » .
( 30 )
( ذلِكَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُماتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ أُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعامُ إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ )
: ( آرى چنين است و هر كس حرمات الهى را اكرام نمايد ، اين عمل براى او نزد پروردگارش عمل خيرى است و چهارپايان بر شما حلال شد مگر آنچه كه برايتان خوانده شود ، پس از پليدى بتها كنارهگيرى كنيد و از گفتار باطل و دروغ اجتناب نمائيد )
( حرمت ) يعنى چيزى كه هتك و اهانت به آن جايز نيست و رعايت احترام آن لازم است . ( اوثان ) يعنى بتها و ( زور ) به معناى انحراف از حق است ، مىفرمايد آنچه از شعائر حج ذكر كرديم اين است ، آنگاه براى تشويق مردم به بزرگداشت حرمات الهى مىفرمايد : هر كس احترام حرمات الهى را نگاه دارد و از حدود آنها تجاوز نكند ، اين عمل نيكى نزد پروردگارش محسوب مىشود . آنگاه اشاره مىكند كه از جمله رزقهاى حلالى كه خداوند براى مردم قرار داده گوشت و ساير منافع چهارپايان است جز موارد حرامى كه خداوند آنها را در سورهء انعام بيان كرده است پس مراد از
( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ )
استمرار تلاوت است ، نه آنكه آن را به معناى تلاوت در آينده بدانيم « 2 » .
و خوردنيهاى حرام چنانچه در سوره انعام ذكر شد شامل : ميته و خون و گوشت خوك و آن حيوانى كه بنام غير خدا ذبح شده بود ، امّا در اين آيه با توجّه به سياق ،
هامش
( 1 ) . البته منظور اين است از زمان مرّمت آن توسط ابراهيم عليه السّلام 4000 سال مىگذرد و گرنه اصل ساخت خانهء كعبه توسط حضرت آدم عليه السّلام بوده كه بيش از دههزار سال است . ( مترجم )
( 2 ) . صاحب كشاف در ج 3 ، اين معنا را به سوره مائده ارجاع داده كه بعد از اين سوره نازل شده است .