اجناس ديگرى كه نياز دارند .
و لذا اگر باب كمفروشى باز شود حساب زندگى بشر از هر دو طرف مختّل شده و امنيّت عمومى از بين مىرود و مبناى اقتصاد آنها باطل شده و زندگى مردم دچار اختلال مىگردد .
( 36 )
( وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا )
: ( به دنبال چيزى كه به آن علم ندارى مرو ، كه همانا گوش و چشم و دل همه دربارهء آن مورد بازخواست واقع مىشوند ) ، مىفرمايد : از چيزى كه بدان علم و يقين ندارى ، ( چه اعتقاد غير علمى باشد و چه عمل غير علمى ) پيروى نكن و اين امريست فطرى كه هر انسانى در مسير زندگيش چه در مرحله اعتقاد و چه در مرحله عمل ، هدفى جز رسيدن به واقع و متن خارج ، ندارد و مىخواهد اعتقاد و عملى را برگزيند كه عين واقع و حق باشد و اين مسئله تنها با پيروى از علم و يقين محقّق مىشود و گمان و شكّ و وهّم چنين نتيجهاى را نخواهند داشت ، يعنى امر مورد شكّ و گمان يا موهوم را نمىتوان عين واقع دانست .
آنگاه به گوش و چشم و قلب اشاره مىكند كه اينها وسائل تحصيل علم هستند ( گوش و چشم اعظم حواس ظاهرى بوده و محسوسات و جزئيات را كشف مىكنند و قلب مصدر تعقّل امور كلّى و عقلى است ) ، و مىفرمايد : همه اينها مورد بازخواست واقع مىشوند ، چون اينها نعم الهى هستند كه بوسيلهء آنها انسان حق را از باطل تشخيص مىدهد و به زودى از يكايك آنها بازخواست مىشود كه آيا در آنچه عمل نمودى علمى بدست آوردى يا خير و آيا آن را پيروى هم كردى يا نه ؟ و به زودى همه آنها بر عليه انسان گواهى مىدهند و آدمى در آن روز عذر موجّهى نخواهد داشت ، همچنانكه در آيه ديگر مىفرمايد :
( وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ )
« 1 » ، ( و دستها و پاهايشان سخن مىگويند و از انجام عملى كه كردهاند گواهى مىدهند ) .
هامش
( 1 ) . سورهء يس ، آيهء 65 .