كرد ناگه قهر يزدان عجز سلطان آشكار * قهر يزدانى ببين و عجز سلطانى نگر
[
a
41 ] سلطان در آخر ايام حيات خويش رقم عزل بر جميع ارباب مناصب ديوان كه مدتها به آن اعمال اشتغال نموده نهايت نيكو خدمتى بتقديم رسانيده بودند كشيد . چنانچه منصب نظام الملك را بتاج الملك نايب تركان خاتون تفويض نمود و بجاى شرف الملك ابو سعيد كاتب مجد الملك ابو الفضل قمى را بنشانيد و اين تبديلات و تغييرات بر سلطان مبارك نيامد و ابو المعالى نحاس درين باب چند بيتى گفته كه آخر آن ابيات اينست ، بيت :
كه از كمال و نظام و شرف تو سير شدى * ز تاج و مجد و سريرت نگر چه پيش آمد
مدت سلطنت سلطان ملكشاه بيست سال بود و زمان حياتش سى و هشت سال ، از دار الخلافه جلال الدوله معز الدين قسيم امير المؤمنين لقب يافت و تاريخ جلالى بسلطان ملكشاه منسوبست و پيوسته چهل و هفت هزار سوار بملازمت او اشتغال داشته ملازم ركاب او بودند و اقطاعات ايشان در ولايت پراكنده بودى تا بهر مملكت كه ميرسيدند ما يحتاج خويش بىتكلف مرتب مىيافتند . بهار دولت سلجوقيان زمان سلطنت او بود . صورت زيبا و سيرت نيكوى پسنديده داشت و بختى مساعد داشت كه وزيرى مثل خواجه نظام الملك كه بعد از آصف [
b
41 ] بن برخيا مثل او وزيرى بر مسند وزارت ننشسته بوزارت او اشتغال نموده زينتافزاى او رنگ سلطنت او بود .
ذكر شمه [ اى ] از احوال خواجه نظام الملك ابو على حسن بن اسحق طوسى
پدرش على بن اسحق طوسى يكى از جملهء ديوانيان بود ، بواسطهء سخاوتى كه داشت دخل و خرجش بهم وفا نميكرد و چون چشمش بجمال قرة العين روشنى پذيرفت همت خود را بر تربيت او مقصور گردانيد ، تا در يازده سالگى قرآن ياد گرفت و بعد از آن فرزند رشيد همگى اوقات شريف به خدمت استادان و مواظبت