[ شرح واليگرى نواب محمد ولى ميرزا در خراسان ]
ذكر واليگرى نواب محمد ولى ميرزا در مملكت خراسان و بيان موجبات عزل آن حضرت و اعتكاف دار الخلافهء طهران شاهزاده عنفوان شباب به حكم پدر قيصر بوّاب حاكم سمنان و بعد از فتح خراسان به دست جنود قاهرهء پادشاهى والى آن مرزوبوم مىگردد و در مشهد طوس به جهت نشيمن طرح سراهاى مرغوب و عمارات مأنوس مىافكند . در تصاريف آن ايام امير الامراء العظام محمد خان قاجار سردار به رسم نيابت در خدمت آن حضرت مىبوده .
گويند مبادى احوال اساس اقتدار شاهزاده در آن ديار نه به نوعى مستحكم بود كه مزيدى بر آن متصور باشد . تمامت گردنكشان خراسان و خوانين جليل الشأن آن سامان به هنگامى كه درياى جلالت از غايت بزرگى آنها سمت تضايق حاصل مىساخت [ 191 پ ] و شيرانى كه بيشهء جلادت به وجود آنها گردن مباهات به عيوق مىافراخت در صفوف سلام قامت به تعظيم آن نير گردون خلافت دو تا ساخته مراسم قيام بهجا مىآوردند و سر بر ربقهء اطاعت و انقياد اوامر و نواهى آن حضرت نهاده در معركههاى مبارزت عنان صفت دستگيرى و ركاب آئين پايمردى مىنمودند و در حلبهء رهان شوكت توسن قدر شاهزاده بيشتر از اشباه مىآمد و در فنون بختيارى و عظمت قدح معلى را حاوى بود .
پس در تصاريف دهور به موجبات و دواعى شراست خلق و شكاست طبع و خشونت مقال كه نفس را بدانها مجبول و مفطور داشت لواى