است موازى قطب جنوبى افتاده ، و پيرامون او كواكب سير مىكند ، و طلوع و غروبشان آنجا است ؛ شبانروز آنجا شش ماه است ؛ و به عكس آن كوهى است غير مدّور ، مىگويند از زر و سيم است .
و كوه همت « 1 » در جانب شمال قنوج « 2 » افتاده است كه منقطع عمارت است به سبب سرما و برف ؛ و زمين كشمير « 3 » در وسط آن است ؛ و متّصل به زمين تبّت و ترك و خزر و صقالبه تا به بحر جرجان « 4 » [ و ] خوارزم « 5 » مىرسد .
و آبهاى جمله ديار هند از كوههاى شمالىاند ، و از كوههاى شرقى آن هم چنان بعينها ممتد مىشوند تا به نهايت شرق و جنوب ، و به بحر اعظم منصب مىشوند ، ليكن آبهايى كه از جانب جنوب ممتد مىشوند به بحر اعظم نمىريزند .
و اين كوههاى شمالى به كوههاى ميرو « 6 » كه جنوبى است ملحق مىشوند ؛ و كوهى ديگر عالى هست چنان كه در همه هندوستان از آن كوه بلندتر نيست كه واسطه است ميان تركستان « 7 » و تبت « 8 » و هند كه صعود آن [ قريب ] هشتاد فرسنگ است ؛ و از قلّهء آن زمين هند را چون سوادى بينند زير ضباب ؛ و كوهها كه فرود آن گريوه و عقبهء صعب باشد مانند تلال خرد نمايند .
و زمين تبت و صين « 9 » سرخ نمايد ، و نزول به زمين تبت از آن عقبه يك فرسنگ است ، گوييا اين بيت فردوسى - رحمه اللّه - « 10 » در صفت اين كوه فرموده است :
در آن زير و بالا و نرم و درشت * زماهى شكم بينى از ماه پشت
و ديگر كوهها هرمكوتاند « 11 » كه مخرج آن گنگ « 12 » است ، و منبع جبال را
هامش
( 1 ) .himat( 2 ) .kanaug( 3 ) .kashmir( 4 ) .gurgan( 5 ) .hwarizm( 6 ) .meru( 7 ) .torkestan( 8 ) .tibet( 9 ) .sin( 10 ) .allah( 11 ) .harmakut( 12 ) .gange