بعضى ملتقطات از كتابى كه تصنيف و تأليف مفخر الحكماء ابو ريحان البيرونى است كه . . . مدّت چهل سال تمام ، در آنجا از [ ملل ] و نحل و نجوم و فقه و حساب و مبدأ و معاد نفس و كميّت و كيفيّت كوهها و صحراها و آبها و شهرها و قصبات و ضياع و عقار و آيين و رسوم و حالات و مقالات ايشان غثّ و سمين ، آنچه ديده و شنيده ، در قيد كتابت و سلك عبارت كشيده . . .
و بعضى از حكايات و روايات پادشاهان دهلى كه متأخّر بودند قريب عهد ما و از تاريخ پادشاهان كشمير ، و ولادت و حالت و مقالت شاكمونى
( Sakyamuni )
، كه به زعم ايشان پيغامبر و راهنماى است مر هند و ختاى را ، از روايت كمالشرى بخشى ،
( Kamala - Sri Bahsi )
كه مولد و منشأ او از بلاد كشمير است ، و بر معرفت نوم
nom
كه كتاب شاكمونى است آگاه و دانا .
و چون ما در مقدّمهء كتاب جامع التّواريخ التزام نمودهايم كه تاريخ ساير اصناف امم و اطراف و اكناف عالم در آن جمع كنيم . . . بنابراين مقدّمات از التقاطات افواه روات و ترجمهء كتاب ابو ريحان ، تأليف كرده آمد مشحون به لطايف و محشوّ به غرايب ؛ پس اگر متأمّلان را بر خطايى و سهوى بر خلاف اعتقاد و زعم اسلاف كه مگر آدميزاده را از آن چاره نبود اطّلاع افتد ، درك و عهدهء آن در ذمّت مؤلّف و مصنّف ندانند ، و عهدهء صدق و كذب آن به راى راويان مقرّر دانند . » « 1 »
پيداست كه رشيد الدّين بيرون از آگاهيهايى كه از « افواه روات و . . .
مسافران » بهره گرفته ، از مفخر حكيمان ، ابو ريحان بيرونى ، و اثر نامدار او تحقيق ماللهند نيز سود جسته است ، و افزون بر آن از همكارى يكى از بخشيان ( - راهبان ) دانشور بودايى به نام كمالشرى بخشى هم برخوردارى يافته است .
* * *
هامش
( 1 ) . جامع التّواريخ ، تاريخ هند و سند و كشمير . . . صص 1 - 2 .