است : يكى كتاب المغنى و ديگرى كتاب الجامع . كتاب الجامع در سعهء فوايد و دقت بىنظير است و بر كتاب دوم قانون بو على و ادويهء مفردهء سرافيون رجحان دارد . از اين كتاب ترجمهء ناقصى به لاتينيه و ترجمهاى به آلمانى هست ولكلرك نيز آن را به فرانسه نقل كرده است و گويد اين كتاب در دورهء احياى علم و تجدد ( رنسانس ) بسيارى از اختلافات علماى اروپا را در تطبيق لغات يونانى و عربى حل كرده است ( لغت نامهء دهخدا ) .
ابن حاجب جمال الدين ابو عمرو عثمان بن عمر بن ابى بكر نحوى معروف ( 570 تا 646 ) اصلا ايرانى از نژاد كرد و پدرش حاجب امير عز الدين موسك بوده . مولد او مصر و در قاهره علوم ادبى و فقه آموخت و چندى در دمشق تدريس كرده كتب او با اسلوبى واضح و روشن نوشته شده است . از كتب معروف او كافيه در نحو و شافيه در صرف مىباشد . . . ( لغت نامهء دهخدا ) .
جمال الدين قفطى على بن يوسف بن ابراهيم شيبانى قفطى ملقب به جمال الدين و مكنّى به ابو الحسن ( 564 تا 646 ه . ق ) از مردم صعيد علياى مصر بود . وى در حلب اقامت كرد و در روزگار ملك ظاهر عهده دار قضاى آن شهر شد و او را « وزير اكرم » خواندند . وى به حلب درگذشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
منصوره چندجا است ولى مقصود از اين منصوره : از جمله ، شهرى است كه بدست الملك الكامل بن الملك العادل بن ايوب ميان دمياط و قاهره ساخته شد ( معجم البلدان ) .
شجر الدر ( متوفاى 655 ) سلطان مصر و تنها زنى كه در دورهء اسلامى بر مصر فرمانروائى كرده است . كنيز ملك صالح ايوبى بود و چون ايوب در منصوره در جنگ با لوئى نهم فرانسه كشته شد ( 647 ه . ق ) اين زن مرگ او را پنهان نگاه داشت تا توران شاه پسر ايوب از بين النهرين به مصر آمد . توران شاه به دست مماليك كشته شد و شجر الدر به سلطنت نشست . اما امراى سوريه از شناختن وى امتناع كردند و خليفه مستعصم جانب آنها را گرفت و عز الدين آيبك به سلطنت انتخاب شد و شجر الدر را به زنى گرفت . آيبك همواره در سوريه گرفتار جنگ با سلطان حلب بود و زوجهاش در مصر فرمانروائى مىكرد . عاقبت دو تن از مماليك هواخواه شجر الدر ، آيبك را در قاهره به قتل آوردند ( 655 ه . ق ) و در نتيجه شجر الدر نيز به وضعى فجيع به قتل
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 392
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٣٩٢