بنى طباطبا دولت كوچكى است كه در زمان خلفاى عباسى در كوفه پديد آمده و در همين شهر و يمن قريب به 150 سال حكمرانى كرده است ، مؤسس اين سلاله ابو عبد الله محمد بن ابراهيم طباطبا بوده كه مدت كمى در كوفه حكمرانى كرد و دوست او ابو السرايا وى را مسموم ساخت و نوهاش يحيى الهادى به تأسيس حكومت در يمن موفق گشت . . . ( لغت نامه دهخدا ، ذيل طباطبا ) .
ابن قطان ابو الحسين احمد بن محمد بغدادى از فقهاى شافعى و تلميذ ابن سريج و ابو اسحاق مروزى بود و در بغداد تدريس فقه مىكرد . وى را چند كتاب در فقه شافعى است ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل ابن قطان ) .
ابن درستويه ابو محمد عبد الله بن جعفر ( 258 تا 347 ه ) عالم نحو عرب و اصلا از مردم فسا بود . در بغداد مىزيست و در همانجا مدفون شد . در نحو و لغت عرب ، پيرو مكتب بصره بود ( دائرة المعارف فارسى ) .
جعفر بن محمد بن نصير خلدى صوفى از اصحاب جنيد نيز در همين سال درگذشت ( كامل ابن اثير ، وقايع سال 348 ) .
ابو الحسن جوهر معروف به جوهر صقلى يا جوهر رومى ( متوفاى 381 ه . ق ) از بانيان دولت فاطمى در افريقاى شمالى و مصر ، از موالى معز عبيدى صاحب افريقيه بود . بعد از مرگ كافور اخشيدى ، معز او را به تسخير مصر فرستاد . جوهر آنجا را گرفت و به حكومت نشست و قاهره را بنا نهاد و سال بعد مسجد معروف الازهر را تأسيس كرد . در جنگ با قرامطه ، حجاز را به قلمرو فاطميان ملحق نمود . وى بيش از چهار سال در مصر حكومت كرد . در محرم 364 معز وارد قاهره شد و كمى بعد جوهر را معزول كرد . جوهر مردى شجاع و سخى و مردم نواز بود و در دورهء چهار سالهء حكومت بر مصر ، علاوه بر جلب محبت مردم ، ماليهء آن سرزمين را سروسامان داد ( دائرة المعارف فارسى ) .
بنى اخيضر سلسلهاى بودند كه در قرن سوم مدتى در يمامه حكومت كردند . اسماعيل اخيضر
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 298
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٩٨