خراسان - بود و نزديك همانجا درگذشت . قبرش در آن منطقه معروف است ( الاعلام ، ج 2 ، ص 206 ) .
ابو على محمد بن عبد الوهاب جبائى ( م 303 ه . ق ) از بزرگان و صاحب نظران معتزله ، متولد جبا در خوزستان بود . در بصره تحصيل كرد و از شيوخ معروف معتزلهء بصره گشت . در رد ابن راوندى و نظّام رسالات تأليف كرد . ابو الحسن اشعرى از شاگردان او بود كه عاقبت از وى جدا شده و در رد وى و ساير معتزله كتابها نگاشت . جبائى در 68 سالگى در بغداد درگذشت . وى در پارهاى از عقايد با ديگر معتزله اختلاف داشت و شرح عقايد او در كتابهاى ملل و نحل آمده است . فرقهء جبائيه از فرق معتزله به وى منسوب است ( دائرة المعارف فارسى ، ذيل جبائى ) .
زيادة الله بن ابى العباس عبد الله بن ابراهيم اغلبى ( م 304 ه ) آخرين از امراى دولت بنى اغلب به تونس و افريقيه . او در تونس متولد شد و در همانجا پرورش يافت و به بيهوده كارى و لهو علاقهء فراوان داشت . در سال 296 از افريقيه فرار كرد و به مصر رفت سپس به بغداد و آنگاه به رقه روى آورد و از ابن فرات اجازهء توقف خواست . المقتدر عباسى دستور داد او را به مغرب بازگردانيد . چون به مصر برگشت بيمار گرديد و عازم بيت المقدس شد و در رمله درگذشت . با مرگ او دولت اغالبه در افريقا كه بالغ بر 112 سال حكومت داشتند منقرض گرديدند ( لغت نامهء دهخدا ) .
احمد بن عمر بن سريج البغدادى ( 249 تا 306 ه . ق ) فقيه شافعيان در روزگار خود بود كه در بغداد زاده و در همانجا مرد . در شيراز قضاوت كرد و مذهب شافعى را در مناطق گوناگون ترويج نمود . . . ( الاعلام ، ج 1 ، ص 178 ) .
ابو يعلى احمد بن على بن المثنى التميمى الموصلى ( م 307 ه ) حافظى مشهور و حديث شناسى ثقه بود . بيش از صد سال عمر كرد و در موصل درگذشت ( الاعلام ، ج 1 ، ص 164 ) .
حسين بن منصور حلاج ( م 309 ه . ق ) عارف و صوفى مشهور اسلام . اصل وى از بيضاى فارس بود و ليكن در واسط و عراق نشو و نما يافت و در حدود سنهء 299 طريقه و مذهب خاصى اظهار كرد و عدهاى از او پيروى كردند و او به مسافرت و نشر عقايد و تعاليم خويش
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٨٤