علويان طبرستان سلسلهاى از سادات علوى بودند كه از حدود 250 هجرى قمرى تا 316 ه .
ق در مازندران و گيلان و گاه در گرگان و قزوين و رى نيز فرمانروائى كردهاند . مؤسس اين سلسله حسن بن زيد علوى ملقب به داعى كبير ( متوفاى 270 ه . ق ) بود كه از امامهاى معروف زيديه به شمار مىآيد ( دائرة المعارف فارسى ) .
سهل بن محمد بن عثمان السجستانى از دانشمندان بزرگ در لغت و شعر و اهل بصره بود . . .
( الاعلام ، ج 3 ، ص 210 ) .
ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ ( 160 تا 255 ه . ق ) اديب و نويسندهء بزرگ عرب ، متكلم معتزلى و مؤسس فرقهء جاحظيه . متولد بصره . عشق و شور فراوان به تحصيل علم داشت . پس از آموختن فنون ادب به محافل معتزله راه يافت و نزد اساتيد بزرگ عصر تحصيل كرد . كتابهائى كه در باب امامت نوشته بود مورد توجه مأمون خليفه و راه يافتن جاحظ به دربار او شد . از آن به بعد بيشتر اوقات را در بغداد مىزيست . ارتباط او با ابن الزيات سبب رونق كارش شد و بعد از افول ستارهء وى در زمان متوكل ، لطف ابن ابى دؤاد را جلب كرد . در همين ايام نهضتى مخالف با معتزله در دربار خلافت پديد آمد ولى اين امر ظاهرا در گرمى بازار جاحظ تأثيرى نداشت . در اواخر عمر نيمى از بدنش فلج شد و به مولد خود بازگشت و در همانجا وفات يافت . جاحظ در درجهء اول مردى اديب است . وى نثر عربى را به كاملترين صورت آن در آورد . . . ( دائرة المعارف فارسى ) .
ابو الحسن سرى سقطى صوفى و عارف مشهور بغداد است . وى مرشد و خال جنيد بغدادى و از مشاهير محققان صوفيه بود . گويند در آغاز كار تجارت داشته و به سبب عروض حال و جذبه ، همهء دارائى خود را به فقرا بخشيده است . در بغداد به سن 98 سالگى درگذشته است .
تاريخ وفات او را در سنهء 245 ، 250 ، 251 و 257 نيز ضبط كردهاند و سال 251 ظاهرا درستتر است ( دائرة المعارف فارسى ) .
طولونيان يا بنى طولون اولين سلسلهء مستقل حكام و امراى مسلمان مصر و نخستين سلسلهء فرمانروايان مصر بودند كه شام را به قلمرو خود ملحق كردند . اين سلسله كه از حدود 254 تا 292 ه . ق در مصر و شام فرمانروائى كرد منسوب است به غلامى به نام طولون كه گويند حاكم
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٧٠