مكه را در بندان كرد و اين محاصره تا مرگ يزيد يعنى تا ربيع الاول سال 64 بكشيد . پس از مرگ يزيد مردم حجاز و عراق و فارس و خراسان يعنى تمام ممالك اسلامى آن روز به استثناى مصر و شام خلافت ابن زبير را پذيرفتند و عبد الملك بن مروان سپاهى به سوى عراق روانه كرد و با مصعب بن زبير برادر عبد الله حرب در پيوست . مصعب كشته شد و سپس حجاج بن يوسف ثقفى را به حجاز فرستاد و او به سال 72 مكهء مكرمه را در بندان و با منجنيق هائى كه به ابو قبيس نصب كرد خانهء خداى خراب كرد و اين محاصره به طول انجاميد تا در جمادى الآخرهء 73 در جنگ ، سنگى بر پيشانى عبد الله آمد و بشكست و سپاهيان حجاج هجوم برده او را بكشتند ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل ابن زبير ) .
براء بن عازب بن الحارث الخزرجى ، ابو عمارهء ( م 71 ه ) از صحابه و فرماندهان فاتح بود . در كودكى اسلام آورد و در پانزده جنگ ، كنار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جنگيد چون عثمان به خلافت رسيد او را در سال 24 امير رى كرد . او در ابهر و قزوين جنگيد و آن دو را گشود . سپس به زنجان رفت و آنجا را نيز فتح كرد . تا روزگار مصعب بن زبير ، زنده بود . در كوفه سكونت گزيد و از همهء كارها دست كشيد تا در همان زمان رخ در نقاب خاك پوشيد . ( الاعلام زركلى ، ج 2 ، ص 14 ) .
عبيدة بن عمرو سلمانى مرادى تابعى است . سال فتح مكه در يمن اسلام آورد و رسول صلّى اللّه عليه و آله را نديده بود . در عهد عمر به مدينه رفت و در بسيارى از جنگها حاضر بود . وى فقه آموخت و حديث روايت كرد و در قضا به مثابه شريح بود . به سال 72 ق در گذشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
ابو سعيد خدرى سعد بن مالك بن سنان بن ثعلبهء انصارى خزرجى صحابى است . او از حفاظ مكثرين و به جنگ احد سيزده ساله بود . به سال 74 درگذشت . مشهور است كه گور او به اسلامبول در محلهء ايوان سراى به حوالى جامع قعريه است لكن اين شهرت در تواريخ به ثبوت نپيوسته است ( لغت نامهء دهخدا ) .
سلمة بن اكواع : صاحب استيعاب و ابن اثير وى را به فضيلت و مزيت ستودهاند . وى در ميان اصحاب رسول صلّى اللّه عليه و آله به شجاعت و مهارت در تيراندازى مشهور بوده است . به سن هشتاد سالگى در سال 74 هجرى در گذشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٢٠