محمد بن مسلمة بن خالد انصارى اوسى در تمام جنگ ها و مواقع در ركاب پيامبر ( ص ) بود مگر در واقعهء تبوك و در زمان عمر اگر كسى از عاملى شكايت مىكرد حال او را از محمد مىپرسيدند . پس از قتل عثمان خانه نشين شد و شمشيرى از چوب براى خود بساخت تا وارد فتنه نشود . محمد در سال 46 يا 48 در 77 سالگى در شهر مدينه درگذشت ( لغت نامه دهخدا ) .
مهلب بن ابى صفره به سال هفتم هجرى در دبا متولد شد و در بصره پرورش يافت . سپس در روزگار خلافت خليفهء دوم با پدرش به مدينه منتقل شد . از جانب مصعب بن زبير والى بصره گشت در سمرقند چشم او را كور كردند . مدت 19 سال با ازارقه ستيزه نمود . سرانجام آنها را تار و مار ساخت . به سال 79 هجرى قمرى از جانب عبد الملك بن مروان به ولايت خراسان منصوب گشت و در سال 83 در اين شهر درگذشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
ام حبيبه دختر ابو سفيان و خواهر معاويه از زنان رسول اكرم بوده است . وى نخست با عبيد الله بن جحش ازدواج كرد و زن و شوهر هر دو به دين اسلام در آمدند و به حبشه مهاجرت كردند . در آنجا عبيد الله از دين اسلام برگشت ولى ام حبيبه در اسلام خود پايدارى نشان داد تا آنكه پس از مرگ عبيد الله در سال هشتم هجرى در حبشه به وسيلهء نجاشى پادشاه حبشه به ازدواج رسول اكرم در آمد . وفات وى به سال 44 هجرى روى داد ( لغت نامه دهخدا ) .
عقبة بن نافع بن عبد القيس اموى از فاتحان و فرماندهان بزرگ در صدر اسلام بود . وى در سال يكم پيش از هجرت متولد شد و او را با پيامبر اسلام ( ص ) صحبتى نبود . عقبه پسر خالهء عمرو بن عاص بود و از جانب وى به سال 42 والى افريقيه شد و در راه خويش بسيارى از شهرها و استانهاى سودان را فتح كرد و به سال 50 از جانب معاويه والى مستقل افريقيه شد .
سپس تا وادى قيروان پيش رفت و در آنجا مسجدى بنا نهاد كه تا امروز به نام جامع عقبه شهرت دارد . به سال 55 قمرى معاويه او را عزل كرد . سپس به سال 62 يزيد او را والى بر مغرب نمود و وى ديگر بار قصد قيروان كرد . سرانجام به سال 63 فرنگىها وى را در تهوده از سرزمين هاى زاب غافلگير كرده به قتل رساندند و در آنجا دفن شد ( لغت نامه دهخدا ) .
كعب بن مالك بن عمرو بن القين البدرى الانصارى ( م 50 ه ق ) يكى از صحابه و شاعران بزرگ مدينه بود كه در جاهليت ، مشهور بود و در اسلام از شاعران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود . در همهء جنگها
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢١٤