بگرفتيم ، در حالى كه بىخبر بودند ) ، يعنى ايشان به وسيله حسنه و نعمتهايى كه به آنها داده شده بود آثار سوء سيئات و نقمتهاى سابق را محو كردند ، يا آنكه بگوئيم از نظر اموال و انفس در فزونى واقع شدند ، لكن به جاى آنكه به راه حق هدايت شوند و بدى و خوبى را از ناحيهء خداى متعال بدانند ، گفتند : اين سختى و شدّتهاى سابق به جهت امتحان الهى نبوده ، بلكه جريان طبيعى عالم كه همواره در تغيير و دگرگونى است خواهناخواه منجر به تحوّل و ناكامى يا كامروائى مىگردد .
لذا ديروز پدران ما گرفتار بودند ، امّا امروز ما كامروائيم ، پس عادت روزگار چنين است و با اين سخن منكر امتحان الهى شدند « 1 » .
آنگاه مىفرمايد ، پس به ناگاه آنها را فرا گرفتيم ، در حالى كه بىخبر بودند ، اين جمله اشاره است به اينكه انسان به جريان امور الهى جاهل است و لذا به ناگاه دچار عذاب خداوند گرديدند ، با آنكه ادّعاى علم نسبت به اسباب امور عالم مىنمودند .
( 96 )
( وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ )
: ( و اگر اهل آباديها ايمان آورده و تقوى مىورزيدند ، هر آينه بابهاى بركات آسمان و زمين را به رويشان مىگشوديم ، امّا تكذيب كردند و لذا بواسطه اعمالى كه كردند آنها را مؤاخذه نموديم ) ، ( بركات ) به معناى هر خير كثيرى است ، مثل امنيّت ، آسايش ، سلامتى ، مال و اولاد و . . . و مىفرمايد : اگر اهل قريهها ايمان مىآورند ، يعنى عقايدشان را اصلاح مىكردند و تقوى مىداشتند ، يعنى در رفتار اجتماعى نيز نيكو عمل مىكردند ، در اين صورت مجراى بركات را بر آنها مىگشوديم و انواع خير را در اختيارشان قرار مىداديم ، منظور از بركات آسمان امورى از قبيل برف و باران تگرگ و . . . به مقدار مفيد و نافع مىباشد و مراد از بركات زمينى انواع ميوهها و
هامش
( 1 ) -روزگار است آنكه گه عزّت دهد گه خوار دارد * - چرخ بازيگر از اين بازيچهها بسيار دارد