پيش مىرود تا بعضى از ارزاق الهى را با سفرهاى دريايى طلب كنيد و در جستجوى مزيد فضل و كرم خدا باشيد و همچنين يكى ديگر از نتايج تسخير دريا و حركت كشتيها در آن ، اين است كه شايد شما شكرگزارى كنيد ، چون نعمات دريايى يك نعمت و فضل زيادتى است و خداوند آنقدر نعمت در خشكى به شما داده كه شما را بىنياز نموده ولى از آنجا كه بشر در امر ضروريات زندگى كمتر متوجّه و متنبّه نسبت به نعمات الهى مىگردد ، امّا در خصوص نعمتهاى زائد و بيشتر از حدّ ضرورت انسان بيشتر متوجّه نعمت خدا مىشود ، خداوند اين قسم نعمات را نيز در اختيار انسان قرار داده است .
( 15 )
( وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ )
: ( و در زمين كوههاى پابرجا و استوارى را قرار داد تا زمين شما را نلرزاند و جويها و راههايى ايجاد كرد تا شايد هدايت شويد ) ، يعنى خداوند كوههاى ثابت و محكم را براى آن ايجاد كرد تا مبادا زمين شما را بلرزاند و نظام زندگى شما مختّل شود و نيز نهرهايى را جارى ساخت تا شما بتوانيد آب آنها را براى زراعت و باغهاى خود به كار ببريد و حيوانات اهلى خودتان را سيراب سازيد و نيز خداوند راههايى را بسوى هدف هدايتى كه مورد انتظار از شماست ، قرار داد و اصولا غايت راه ، هدايت است و همه راهها اعم از طبيعى و مصنوع بشر آثار مجعولات خداى متعال است .
( 16 )
( وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ )
: « 1 » ( و خداوند علامتها و نشانههايى قرار داد و آنها بوسيلهء ستارگان هدايت مىشوند ) ، ( علامت ) يعنى امرى كه نشانهء امر ديگر باشد ، لذا مىفرمايد خداوند علامتهايى را قرار داد كه شما بوسيلهء آن به چيزهايى كه از
هامش
( 1 ) - در اصول كافى از داود جصّاص از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود : مراد از ( نجم ) رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و منظور از ( علامات ) ائمهء هدى عليهم السلام هستند ، ( مترجم ) .