آنگاه آنها را هدايت كرد ) ، و منظور از ( هدايت ) همان القائاتى است كه خداوند از ناحيه فطرت و از طريق ارسال رسل براى بشر نموده است .
امّا راه منحرف و جائر كه سالك خود را گمراه مىسازد به خدا نسبت داده نشده ، چون راه كج و مائل را خدا قرار نداده ، بلكه آن راه جائر ، همان خروج از سبيل قاصد و عدم سلوك آن است ، لذا آن راه منحرف در واقع راه نيست ، بلكه بيراهه است و خداى تعالى همواره غالب و قاهر بر بندگان خويش است و بنابر اين هر كس از بندگان خدا كه راههاى منحرف را بپيمايد ، هرگز خداوند را در تدبير خود مغلوب نكرده است و كجروى آنها به جهت عجز خداى سبحان از هدايت آنها نيست ، بلكه خداوند اراده نكرده و نخواسته آنها را هدايت كند ( به جهت فسق و كجرويهايشان ) و به هر حال خداوند قاهر و غالب است .
( 10 )
( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَكُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ )
: ( اوست آنكه از آسمان آبى نازل كرده كه نوشيدنى شماست و از آن آب درختها و گياهانى پديد مىآيد كه شما حيوانات خود را در آن مىچرانيد ) ، معناى آيه روشن است و از اين آيه شروع به ذكر بعضى ديگر از نعم الهى مىنمايد كه اغلب از روئيدنيها هستند و بشر و غير او از آنها استفادهء خوراكى مىكنند .
( 11 )
( يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخِيلَ وَ الْأَعْنابَ وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ )
: ( با آن « آب باران » براى شما كشت و زيتون و نخل و انگور و همه گونه ميوهها رويانيد ، بدرستى كه در اين امر براى گروهى كه اهل تفكّر هستند نشانه است ) ، معناى آيه روشن است و از آنجا كه هر چيز را خداوند از آب زنده نموده
( وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ )
« 1 » ، تدبير عام خود را در ارتزاق انسان و حيوانات
هامش
( 1 ) - سوره انبياء ، آيه 30 .