و خداوند با مسخّر نمودن اين انعام براى بشر ، آن مشقّت را از دوش او برداشته ، چون خداوند نسبت به بندگانش بسيار رئوف و مهربان است .
( 8 )
( وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَ زِينَةً وَ يَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُونَ )
: ( و اسبها و استرها و الاغها را آفريد تا بر آنها سوار شويد و برايتان مايهء زينت باشد و چيزهايى خلق مىكند كه شما نمىدانيد ) ، اين آيه عطف است بر كلمه ( انعام ) در آيهء 5 ، يعنى خداوند اسبان و خران و استران را نيز براى شما خلق كرد تا بر آنها سوار شده و از آنها بهره ببريد و نيز زينت شما باشند ، و خداوند اين موجودات و ساير مخلوقاتى را كه شما نمىدانيد خلق كرده و آنها را مسخّر شما قرار داده تا از آنها در جهت منافع حيات خود استفاده كنيد .
( 9 )
( وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَ مِنْها جائِرٌ وَ لَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ )
: ( راه راست به عهدهء خداست ، امّا بعضى راهها بيراهه است و اگر مىخواست همهء شما را هدايت كرده بود ) ، ( قصد ) يعنى استقامت راه و ( قصد السّبيل ) يعنى راهى كه قاصد است و انسان را به مقصد مىرساند و به عكس ( جائر ) يعنى راهى منحرف از هدف كه رهرو را به بيراهه مىكشاند و از هدف گمراه مىكند .
و اين از نعمات الهى است و او بر بندگان خود منّت نهاده كه بر خود واجب نموده تا راه مستقيم را براى بندگانش معيّن كند و آنها را به سوى آن هدايت نمايد تا آنها را با پيمودن آن ، در حياتشان به سعادت و رستگارى برساند .
و او هر موجودى را به قوا و ادواتى مجهّز نموده كه اگر آنها را در مسير درست به كار ببرد او را به كمال مطلوب و سعادت مىرساند
( رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى )
« 1 » ( پروردگار ما كسى است كه تمام موجودات عالم را نعمت وجود بخشيده و
هامش
( 1 ) - سوره طه ، آيه 51 .