كردند با آنكه معاصر صالح عليه السّلام بودهاند ، ولى چون دعوت همهء انبياء واحد است ، اگر كسى يكى از آنها را تكذيب كند ، گويا همه آنان را تكذيب كرده است .
به هر جهت اينها از معجزات الهى اعراض كردهاند و مقصود از ( آيات ) همان ناقهء صالح و ماجراى كشتن او و عذاب شدن آنها در ادامهء ماجراست ، و يا معارف حقّهايست كه صالح عليه السّلام به آنان تعليم مىداد به هر جهت آنها از اين آيات اعراض كردند و اين قوم در كوهها و در شكاف غارها براى خود منازلى تراشيده و به پندار خويش از همه حوادث ايمن بودند ، امّا به واسطه كفر و تكذيب آيات الهى ، صيحه آسمانى و عذاب الهى آنها را در هنگام صبحدم فرا گرفت و آنچه در زندگى دنيوى براى خود بدست آورده بودند هيچ اثرى در تأمين سعادت حيات آنها نداشت و نتوانست مانع از وقوع عذاب بر آنها شود .
[ آيهء ( 87 - 85 ) حق بودن خلقت آسمانها و زمين و معناى صفح جميل و توضيح سبع المثانى ]
( 85 )
( وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ )
: ( و ما آسمانها و زمين و آنچه ميان آندوست را جز به حقّ نيافريديم و بدرستى كه قيامت آمدنى است ، پس گذشت كن ، گذشتى نيكو ) ، مىفرمايد خلقت آسمانها و زمين ملازم با حق است و منفك از آن نمىشود ، پس براى خلقت هدف و غايتى است و به زودى همه آنها به سوى پروردگارت باز مىگردند ،
( إِنَّ إِلى رَبِّكَ الرُّجْعى )
« 1 » .
و آن غايت ، همان قيامت و حضور در پيشگاه الهى است ، پس آفرينش آسمانها و زمين بىغرض و باطل و از روى لهو و لعب نيست ، بلكه آفريدن آنها بر اساس حق است و داراى غايت و غرض مىباشد .
لذا تو اى پيامبر حالا كه خلقت عالم به حق است و روزى هست كه اين كفّار و مكذّبان در پيشگاه الهى محاسبه و مجازات مىشوند ، ديگر در فكر رفتار پليد آنها نباش
هامش
( 1 ) - سورهء علق ، آيه 8 .