( 23 )
( وَ إِنَّا لَنَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ وَ نَحْنُ الْوارِثُونَ )
: ( و بدرستى كه مائيم كه زنده مىكنيم و مىميرانيم و ما وارث و بازماندگانيم ) ، در اين آيه شريفه مىفرمايد كه تمامى تدبيرها به خداى متعال منتهى مىشود و در تمام عالم يك نظام تامّ و حكيمانهء واحد جريان دارد ، لذا به طور مطلق همه حياتها و مرگها و در نهايت حشر خلائق بسوى او منتهى مىگردد و خداوند است كه بعد از فناى همهء اشياء باقى مىماند و بعد از ميراندن همه خلائق كه عمرى از متاعهاى زندگى بهرهمند شدهاند ، تنها خداست كه باقى مىماند و او مدبّر امر همه موجودات است و بر همه احاطه دارد ، پس خداوند ازلى و ابديست ، يعنى قبل از همه بوده و بعد از همه نيز خواهد بود
( كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ )
« 1 » ، ( همه چيز نابود شدنيست جز وجه خدا ) .
( 24 )
( وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ )
: ( و ما به تحقيق مىدانيم كداميك از شما زودتر بوجود مىآييد و كداميك ديرتر ) ، خداى متعال پس از برشمردن نعمات خود و بيان تدبير واحد در امر خلقت و اشاره به مسأله حيات و موت ، اينك مىفرمايد : ما مىدانيم كه كداميك از شما زودتر بوجود مىآييد و كدام ديرتر و به هر جهت مقدّم و مؤخّر شما را مىشناسيم .
( 25 )
( وَ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَحْشُرُهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ )
: ( و همانا پروردگارت ، اوست كه آنها را محشور مىكند ، بدرستى كه او درست كردار و بسيار داناست ) ، يعنى تنها ربّ عالم ، خداست و تنها اوست كه مردم را محشور مىكند و او حكيم است ، پس به مقتضاى حكمتش به حساب اعمال رسيدگى مىنمايد و عليم است ، لذا به مقتضاى علم نامحدودش نيك و بد اعمال را مىشناسد و مجازات گنهكار را متناسب با گناهش و پاداش نيكوكار را به تناسب عمل نيكش خواهد داد .
هامش
( 1 ) - سوره قصص ، آيه 88 .