بر نصرت فرستادگان خود داده ، تخلّف مىكند ، بلكه خدا مؤاخذه ستمكاران را تا روز قيامت تأخير انداخته و گر نه او عزيز و مقتدر است و اگر وعدهء نصرت داده وفا مىكند و اگر به متخلّفين وعده عذاب داده نيز ، وفا خواهد كرد ، چون او داراى عزّت مطلق است و خلف وعده ، يا به جهت عدم توانايى وفاى به وعده است يا به سبب تأثير پذيرفتن از وضعيّت و حالتى است كه موجب تغيير ارادهء وعده كننده شود و ساحت خداوند از عجز و تأثّر مبرّى است و او عزيز و قادر مطلق است و از طرف ديگر ( ذو انتقام ) است و اين صفت لازمهء عزيز بودن اوست و به همين دليل از هر كس كه در برابر حق استكبار نمايد و ظلم و ستم كند انتقام مىكشد و داد مظلوم را از ظالم مىستاند .
( 48 )
( يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ )
: ( روزى كه زمين به زمينى ديگر و آسمانها نيز مبدّل مىشوند و همه در برابر خداى يگانه مقتدر حاضر مىگردند ) ، اگر انتقام خدا را به روز قيامت اختصاص داده ، به جهت آنست كه انتقام خدا در آن روز به بهترين وجه ظهور مىيابد .
به هر جهت مىفرمايد در آن روز اين زمين مبدّل شده و نظام جارى در آن تغيير مىكند و زمين در آن روز به نور پروردگارش روشن مىشود ، نه به نور خورشيد
( وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها )
« 1 » و آسمانها نيز دگرگون مىشوند و همه آنها از اين حالت فانى و زائل به صورت باقى و جاودان در خواهند آمد و در آن روز همهء علل و اسبابى كه مردم آنها را مستقل مىپنداشتند ساقط مىگردند و همه مخلوقات در برابر خدا و در پيشگاه او ظاهر خواهند شد و خدا تنها سرپرست و ولّى آنها خواهد بود و تنها سبب مستقّلى كه در آنها مؤثر باشد خداست و مردم در آن روز نه با ظاهرشان و نه به باطنشان به هيچ جهتى متوجّه نمىشوند و نيز به اوضاع و احوال گذشته و حالشان توجّهى
هامش
( 1 ) - سوره زمر ، آيه 69 .