كه در ماوراى خود و بعد از زوال آن فعل ، اثر و دنباله و هدفى باقى مىماند كه همان غايت اوست و اگر غير از اين بود ، خلقت عالم باطل بود ،
( وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ )
« 1 » ، ( و ما آسمانها و زمين را بيهوده و بازيچه نيافريديم ) .
و آنگاه خطاب به عموم بشر ( يا خصوص امّت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم ) مىفرمايد ، حال كه ما از خلقت جهان غايتى داشتهايم و آن را به حق آفريديم و ملك آسمان و زمين از آن ماست ، پس هرگاه اراده نمائيم شما را نابود كرده و خلق ديگرى ايجاد مىنمائيم ( يعنى اگر شما هدف خلقت را محقّق نكرده و از روند سير منهج الهى انحراف يافتيد هر آينه قادريم شما را از بين برده و خلق ديگرى ايجاد نمائيم كه در مسير ما حركت نموده و هدف خلقت را تحقّق بخشند ) « 2 » .
( 20 )
( وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ )
: ( و اين امر بر خدا دشوار نيست ) ، از آنجا كه خداوند غنى با لذّات است ، هرگز ذات او بواسطه هيچ يك از مخلوقاتش تكميل نمىگردد ، ( به خلاف انسان كه به هر چه مىسازد محتاج است ) ، لذا خلق را براى غايتى خلق نموده كه همان هدايت و سعادت خود آنهاست و خلقت عالم بر اساس لهو و لعب نيست و گرنه قادر است شما را ببرد و خلق جديدى بياورد « 3 » .
( 21 )
( وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ )
: ( و براى خدا همگى در پيشگاه او ظاهر مىشوند و در آن زمان مستضعفان به مستكبران مىگويند : ما پيرو شما بوديم ، پس آيا امروز شما مىتوانيد چيزى از عذاب خدا را از ما كفايت كنيد ؟ آنها مىگويند : اگر خدا ما را هدايت كرده بود
هامش
( 1 ) - سوره دخان ، آيه 38 .
( 2 ) - ( گفتار مترجم ) .
( 3 ) -من نكردم خلق تا سودى كنم * بلكه تا بر بندگان جودى كنم