نفرموده كه شما را عذاب مىكنم ، بلكه بطور كنايه و تعريض اشاره نموده كه عذاب من سخت است و اين مطلب مختصّ آخرت نيست بلكه وعده و وعيد آن شامل دنيا نيز مىگردد .
( 8 )
( وَ قالَ مُوسى إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ )
: ( و موسى فرمود : اگر شما و هر كه در زمين است كافر شويد ، خداوند بىنياز و ستوده است ) ، در اينجا سخن موسى عليه السّلام را به عنوان شاهد مثال ايراد مىفرمايد ، بىنيازى خداوند از هر چيز ، ذاتى اوست لذا هرگز از شكر بندگانش بهرهمند يا از كفر آنان متضرّر نمىشود و بلكه نفع شكر و ضرر كفر به خود انسانهاى شاكر و كافر باز مىگردد .
و خداوند بىنياز از همه خلايق و حميد است زيرا حمد يعنى اينكه حمد كننده جمال و زيبائيهايى را كه در فعل شخص منعم و مورد حمد وجود دارد اظهار كند ، امّا از آنجا كه افعال خداوند سراسر حسن و جمال است ، لذا خداى تعالى جميل بوده و جمالش واضح و آشكار است و هيچ چيز نمىتواند آن را پنهان سازد ، پس او در هر حال ستايش شده و حميد است ، خواه حمد كنندهاى او را با زبان حمد بگويد و يا نگويد و تمامى حمدها از آن اوست چه حامدان در حمد خود ، او را قصد كنند و يا حمد غير او را بگويند ، همه حمدها به او باز مىگردد
( الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ )
« 1 » ، ( جنس حمد از آن پروردگار عالميان است ) ،
( وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ )
« 2 » ، ( هيچ موجودى نيست جز آنكه او را تسبيح و تحميد مىنمايد ) .
( 9 )
( أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ وَ قالُوا إِنَّا كَفَرْنا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَ إِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنا إِلَيْهِ مُرِيبٍ )
: ( آيا اخبار كسانى كه قبل از شما بودند از قوم نوح و عاد و ثمود و كسانى كه بعد از آنها بودند و جز خدا كسى آنها را
هامش
( 1 ) - سوره حمد ، آيه 2 .
( 2 ) - سوره اسراء ، آيه 44 .