ايمان داشتند به شرك گرايش يابند ، در اين صورت خداوند هم نعمت را به نقمت و هدايت را به ضلالت و سعادت را به شقاوت مبدّل مىسازد و اين قضاى حتمى الهى است كه نوعى تلازم بين نعمتهاى الهى و ميان حالات نفسانى انسانها وجود دارد « 1 » ، كه اگر آن حالات نفسانى مطابق فطرت باشد نعمتها و مواهب و بركات آسمان و زمين و دنيا و آخرت بر آنها جريان خواهد يافت
( وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ )
« 2 » ، و مادامى كه آن حالات در دلهاى آنان دوام داشته باشد اين بركات هم از ناحيه خدا دوام مىيابد و هر زمان كه آنها طريقهء فطرت را ترك كرده و وضع خود را تغيير دهند خداوند هم آن نعمات را زايل كرده و نعمت را مبدّل به نقمت مىنمايد ، پس آنچه به مردم مىرسد دائر مدار حالات نفسانى آنهاست و شايد هم مراد عامتر باشد ، يعنى همواره ميان اوضاع خارجى ( چه در جانب خير و چه در جانب شرّ ) و حالات روحى و درونى انسان تلازم هست ، يعنى چنانچه مردمى گرفتار نقمت و شقاوت بوده ، ولى خود را تغيير دادند و حالات نفسانى خود را مبدّل به ايمان و شكر و تقوى نمودند ، خداوند هم نعمات ظاهرى و باطنى را به ايشان ارزانى خواهد داشت ، امّا سياق آيه با معناى اوّل ( يعنى تبديل نعمت به نقمت و نه بالعكس ) سازگارتر است .
خصوصا كه در ادامه مىفرمايد ، اگر خداوند به سبب همان حالات نفسانى مردم و گريزشان از فطرت براى آنها ارادهء شرّ و بدى نمايد ، هيچ امرى نمىتواند مانع و رادع او گردد ، چون ( لا مناص من حكم اللّه ) ، هيچ گريزى از حكم خدا نيست ) و در اين صورت آنها هيچ سرپرستى جز خدا نخواهند داشت تا متولّى امور ايشان گردد و آن سوء و بدى را از آنها بر طرف نمايد .
( 12 )
( هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ )
: ( اوست
هامش
( 1 ) -( وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ )، سوره شورى ، آيه 30 .
( 2 ) - سوره اعراف ، آيه 96 .