قوم هود ، قوم صالح ، قوم لوط ، قوم شعيب و قوم فرعون و . . . ، و بايد بدانيد كه مؤاخذه الهى سخت و دردناك است ، چه در مورد پيشينيان و چه در خصوص آيندگان ، لذا شايسته است كه اهل تفكّر عبرت بگيرند و دينى غير از دين خدا برنگزينند و با شرك و فساد مرتكب ظلم نگردند .
( 103 )
( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خافَ عَذابَ الْآخِرَةِ ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ )
: ( بدرستى كه در اين اخبار نشانهاى براى كسانى است كه از عذاب آخرت مىترسند و آن روزيست كه تمام مردم يك جا جمع مىشوند و آن روز حضور يافتن است ) ، مىفرمايد در اين قصّههايى كه از اقوام ستمكار براى تو گفتيم دلالت و نشانههاى آشكار براى كسانى كه از عذاب آخرت بيمناكند وجود دارد كه بدانند خداوند به زودى مجرمين را بواسطه جرمشان به صورت شديد و دردناك مؤاخذه مىكند و آن روز ( زمان عذاب آخرت ) روزيست كه همه مردم در آن جمع مىشوند و محشور مىگردند و روزيست كه همه انسانها و ملائكه و جنيّان شاهد و ناظر خواهند بود .
و يك عمل واحد از يك فرد انسان از تمامى اعمال گذشتهاش كه با باطنش ارتباط دارد سرچشمه گرفته و اعمال آيندهاش نيز كه با احوال قلبيش مرتبط است از آن يك عمل منشاء مىگيرد و همينطور اعمال يك انسان با اعمال هر كس كه با او رابطه دارد مرتبط مىشود ، پس اعمال گذشتگان با آيندگان ارتباط دارد و در بين پيشينيان ، پيشوايانى بودهاند كه يا مردم را هدايت مىكردهاند و يا گمراه مىساختهاند و اعمال آنها در آيندگان اثر داشته و ايشان مسئولند ،
( وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ )
« 1 » ، ( و آنچه را پيش فرستادند و آثارشان را مىنويسيم و ما هر چيز را در امامى آشكار برشمردهايم ) ، همچنانكه در آيندگان دنبالهروهايى هستند كه از غرور و فريب پيشوايان گذشته خود پرسش مىشوند ،
( فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ
هامش
( 1 ) - سوره يس ، آيه 12 .