وقتى مردم شهرشان از جهاد برگشتند ، آنها را انذار نموده و از مخالفت با احكام دينى در اصول و فروع برحذر بدارند ، پس مقصود از تفقّه در دين ، فهميدن همه معارف دينى از اصول و فروع است ، نه فقط احكام عملى كه فعلا به عنوان ( فقه ) استعمال مىشود و مطلب ديگر اينكه وظيفه كوچ كردن براى جهاد از طلبهء علوم دينى ساقط شده و وظيفه آنها انذار نمودن مردم از مخالفت با احكام الهى و بر حذر داشتن آنهاست نه اغراض پست و مغرضانه ، مثل رياست و صدارت و تشبّه به ستمكاران در لباس پوشيدن و غذا خوردن و ساير شئون زندگى و آنان در بين مردم چون الگوئى از رفتار دينى هستند ( لذا اگر عالمى فاسد شود عالمى را به فساد مىكشاند و حضرت على عليه السّلام مىفرمايند : ( سخن اهل علم اگر صحيح باشد درمان و اگر نادرست باشد ، درد است ) « 1 » .
( 123 )
( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ )
: ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد با كسانى از كفّار كه مجاور شمايند بجنگيد و بايد آنها در شما خشونتى ببينند و بدانيد كه خدا با پرهيزكاران است ) ، در اين آيه دستور جهاد عمومى به مسلمانان داده شده تا از هر طرف در دنيا ، اسلام گسترش بيابد ، يعنى ايمان اقتضاء مىكند كه بكوشند تا تكليف خود را ادا نموده و سراسر مردم گيتى را به نعمت هدايت و اسلام مشرّف سازند تا همه پرچمهاى غير توحيد سرنگون شود و پرچم اسلام در سراسر عالم به اهتزاز درآيد و همه اديان و شرايع غير الهى نابود گردند و آنگاه مىفرمايد : كفّار بايد در شما خشونت و شدّت عمل ببينند ، تا مطيع و منقاد شما گردند و كلمهء توحيد را پذيرفته و كفر را ترك گويند و بدانيد كه خداوند با پرهيزكاران است و آنان را تأييد نموده و يارى مىنمايد ، پس بكوشيد به اوامر و حدود الهى ملتزم باشيد تا خداوند شما را نصرت نمايد .
هامش
( 1 ) - گفتار مترجم .