زمين با همه گستردگيش بر آنان تنگ شد و از خودشان به تنگ آمدند و دانستند كه جز خدا پناهى نيست ، آنگاه خداوند بسوى آنان بازگشت تا توبه كنند و خداوند توبه پذير و مهربان است ) ، در اين آيه گذشت خداوند از معصيت مورد نظر است ، به خلاف آيهء بالا كه شامل گذشت و رحمت ، بدون ارتكاب معصيت بود ، در اين آيه ماجراى سه نفرى كه تأخير نمودند و همراه رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم براى جنگ خارج نشدند بيان مىشود كه بعد از رفتن پيامبر و مجاهدان پشيمان شدند و چون مردم با آنها قطع معاشرت و كلام نمودند و حتى خانوادهء آنها ، به آنان اعتنايى نكردند ، اين مطلب باعث شد كه از دست خويش به تنگ آمده و زمين با همه فراخى بر آنان تنگى نمايد و در شدّت اندوه ، دانستند كه به يقين هيچ پناهى جز خدا ندارند و بايد با توبه و انابه بسوى او باز گردند و آنگاه خداوند با نظر رحمتش بسويشان بازگشت و به آنها توفيق توبه عنايت نمود و لذا توبه كردند و خداوند هم چون توبهپذير و مهربان است ، توبهء آنان را پذيرفت .
( تواّب ) يعنى بسيار توبه كننده ، چون خداوند با عفو و رحمت و هدايت و توفيق توبه بسيار بر بندگانش رجوع مىنمايد و آنها را توفيق بازگشت بسوى خويش مىبخشد و زمانيكه آنها توبه نمودند ، به جهت مهربانى و رحمتش توبهء آنها را مىپذيرد ، چون او نسبت به بندگان مؤمنش بسيار مهربان و رئوف است .
( 119 )
( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ )
: ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد از خدا بپرهيزيد و همراه راستگويان باشيد ) ، امر به تقوى يعنى مأمور نمودن مؤمنان به اينكه ملتزم به انجام اوامر و ترك نواهى الهى باشند و نيز به مؤمنان امر مىنمايد كه قرين صادقان باشند ، ( صدق ) يعنى مطابقت با واقع و به انسان ، زمانيكه خبرش مطابق با خارج و واقع باشد ( صادق ) مىگويند و نيز استعارتا انسانى را كه عملش مطابق با اعتقادش باشد و نيز كارهايش مطابق با اراده و عزمش باشد ، صادق ناميدهاند .
بنابر اين در اين آيهء شريفه به مؤمنان امر مىكند كه تقوا پيشه نمايند و جزء افراد