نبود آن قضايى كه از ناحيهء خدا رانده شده كه شما را به عذاب هلاك نكند ، هر آينه در آنچه از اسير و غنيمت و فديه گرفتيد ، عذابى بزرگ به شما مىرسيد ، چون اين گناه آنان بسيار بزرگ بود كه قبل از نزول آيات حلال شمارندهء اين موارد ، مرتكب آنها شدند ، و اينكه آن قضاى الهى را بطور مبهم ذكر نمود ، بدليل آنست كه ذهن شنونده احتمال هرگونه خطرى را بدهد .
( 69 )
( فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالًا طَيِّباً وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ )
: ( پس از آنچه غنيمت بردهايد ، حلال و پاكيزه بهره ببريد و از خدا بپرهيزيد ، همانا خدا آمرزنده و مهربان است ) ، مىفرمايد : تصرف در فديه و غنائم و فوايدى كه از اموال مشركان بدست آوردهايد بر شما مباح شد و خداوند آن را براى شما حلال و پاكيزه قرار داد ، پس بپرهيزيد از خدايى كه اين موارد را بر شما حلال ساخت و شما را با عذاب مؤاخذه نكرد ، همانا او خدايى است كه آمرزنده و مهربان است و نقائص شما را مىپوشاند .
( 70 )
( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْراً يُؤْتِكُمْ خَيْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ )
: ( اى پيامبر به اسيرانى كه در دست شمايند بگو ، اگر خداوند در دلهاى شما خيرى سراغ داشت ، بهتر از آنچه از شما گرفتند ، به شما مىداد و شما را مىآمرزيد و خدا آمرزندهء مهربان است ) ، تعبير نمودن از اسير ، به ( آنچه در دستهاى شماست ) تعبير استعارهاى و كنايه از تسلّطى است كه انسان بر اسير و بردهء خود دارد .
و مراد از خير كه خداوند مىفرمايد
( إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْراً )
، ايمان و يا پيروى حق است كه ايمان نيز ملازم آن مىباشد ، چون خداوند در اين آيه وعدهء مغفرت به آنان مىدهد و معلوم است كه مغفرت با كفر نمىسازد
( إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ )
« 1 » ، و
هامش
( 1 ) - سوره نساء ، آيه 47 .