و مؤمنان به جهت ضعف و سستى و اينكه نفرات و قدرت و شوكت ( نفير ) را مىدانستند ، بيشتر راغب بودند كه بر ( عير ) دست يابند ، ولى خداوند خلاف اين را مىخواست ، كه مؤمنان على رغم عدهء اندكشان با لشكر قوى قريش روبرو شده و بر آنها تسلّط يابند تا به اين وسيله قضاى الهى مبنى بر ظهور و ثبوت حق و ريشهكن شدن باطل محقق شود و چه بسا انسانها اشتباه كرده و راهى غير از آنچه خدا برايشان برگزيده ، انتخاب مىكنند ، امّا هر چه خداوند اراده كند ، خير و صلاح انسان در آن امر است و در اين موضوع خداوند اراده كرد تا اسلام بر گروه ( ذات شوكت ) غلبه يابد و دولت اسلام قوّت و قدرت پيدا كند و باطل ، نابود و مستأصل شود ، و مراد از ( كلمات خدا ) قضا و قدرى است كه اراده كرده انبياء خود را يارى نمايد و دين حق خود را ظاهر سازد « 1 » .
( 8 )
( لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ )
: ( تا حق را اثبات و باطل را ابطال كند ، اگر چه كه گنهكاران كراهت داشته باشند ) ، مىفرمايد : اگر خدا به شما چنين وعدهاى داد ، براى آن بود كه حق را تثبيت نموده و باطل را نابود سازد ، هر چند كه مجرمان ناخشنود باشند ، پس چه قدر تفاوت وجود داشت بين خيرى كه خداوند در جنگ بدر نصيب مسلمانان نمود و بين آن خيرى كه آنها در مخيلّه خود تصوّر مىكردند ، لذا خداوند كه هرگز در وعدهاش خلاف نمىكند ، حق را تثبيت نموده و باطل را با حتمى كردن غلبهء لشكر حق ، نابود و ابطال نمود .
( 9 )
( إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ )
:
( زمانى كه از درگاه پروردگارتان طلب يارى كرديد و او شما را اجابت كرد و فرمود :
هامش
( 1 ) - اين نظر از اصل الميزان اخذ شده ، ليكن در كتاب مصطفى شاكر آمده است كه مراد از ( كلمات خدا ) آيات الهى است كه در ضمن جنگ بدر نازل شده است .