اينكه آيا مقصود از ثقل ساعت در آسمان و زمين ، ثقل علم به آن است يا ثقل صفت آن بر اهل آسمانها و زمين به علّت اينكه مشتمل بر شدائد و حساب و جز است و يا ثقل وقوع آن برايشان ( به علّت اينكه وقوع قيامت مستلزم درهم پيچيده شدن آسمان و زمين و حركت كوههاست ) و يا اينكه آسمانها طاقت تحمّل شدّت آن را ندارند ، وجود ندارد ، و اين اختلاف بىثمر است .
چون ثقل قيامت تمامى اين موارد را در بر مىگيرد و ثبوت آن مستلزم فناء همه مخلوقات است و هيچ چيز تحمّل فناى خود را نمىكند ، به همين جهت خداوند مىفرمايد : جز ناگهانى و يكباره ظاهر نمىشود ، يعنى پديد آمدن قيامت براى تمامى اشياء بطور ناگهانى است و لذا شخص عاقل بايد علاج واقعه را قبل از وقوع نمايد و خود را براى ظهور آن آماده كند .
كلمه ( حفى ) به معناى عالم و با خبر نسبت به چيزى است ، مىفرمايد : اينها بسيار از تو درباره قيامت پرسش مىكنند ، گويا تو نسبت به اين مطلب آگاهى ، اين تكرار پرسش گوياى آنست كه معاصرين رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم خيال كرده بودند اينكه پيامبر فرمود ، علم آن نزد پروردگارم مىباشد و جز او آن را ظاهر نمىسازد ، تنها وصف عظمت قيامت است و ارتباطى با علم به وقت آن ندارد ، لذا دوباره سئوال خود را تكرار كردند ، بلكه آن حضرت جواب ديگرى بدهد يا به جهل خود اعتراف كند ، لذا خداى متعال دستور داد كه همان جواب سابق را به ايشان بدهد تا بفهمند در جواب اوّل هم جنبهء رعايت ادب و تعارف نبوده ، بلكه حقيقتا اين علم تنها نزد خداى متعال است ، ولى بيشتر مردم بخاطر انس ذهنى كه با محسوسات دارند ، همه چيز را با محسوسات مىسنجند و خيال مىكنند هر چيزى را كه تا اندازهاى برايشان توصيف كردند ، مىتوانند به آن احاطه علمى پيدا كنند ، امّا قياسشان باطل است ، زيرا پارهاى از امور من جمله امر قيامت امورى غيبى هستند كه فراتر از دايره محسوساتند و جز خداى سبحان كسى را ياراى احاطه بر آنها نيست .
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — صفحة 119
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص١١٩