سالهاى پايانى روزگار صفوى - كه يكى از دورههاى ممتاز تاريخ ايران است - بهتر بشناسيم . گفتنى است كه درباره اين دوره ، آثارى همچون دستور شهرياران در اختيار است كه بيش از همه رويدادهاى تا حوالى سال 1110 را دارد . اما در باره ويژگىهاى شاه سلطان حسين ، مىتوان به اشعار شاعران برجسته اين دوره نيز مراجعه كرد كه قصايد فراوانى درباره اين شاه سرودهاند كه از آن جمله محسن تأثير تبريزى و شفيعاى شيرازى است . « 1 »
نسخهها
دو نسخه از اين كتاب مىشناسيم .
الف : نسخهء 2465 كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران كه تصور مىشد نسخه منحصربهفرد از كتاب تحفة العالم است . برخى از اوراق اين مجموعه جابهجا صحافى شده كه از آن جمله در جزو اول همين تحفة العالم است . اين نسخه ، مجموعهاى نفيس حاوى متنهاى متعدد از جمله اجزاء اول ، سوم ، چهارم ، پنجم و ششم تحفة العالم و همينطور ترجمه عهدنامه مالك اشتر به قلم ميرزا على رضا تجلّى به نام شيخ على خان زنگنه اعتماد الدوله ، و فرامين و انشاءات فراوان و متعددى از محمد مقيم حسينى مرعشى و همينطور انشاءات ظهيراى تفرشى و جز اينها است . هرچه هست اين نسخه در خانواده خود فندرسكى بوده و لذا نسبنامچهء سادات فندرسك هم از ابو طالب بن ميرزا بيك تا على بن ابى طالب عليه السلام در آن آمده و نام فرزندان ابو طالب نيز در ادامه با تاريخ ولادت آنها ضبط شده كه گذشت . اين نسخه بسا به خط شمس النساء نواده شيخ لطف الله اصفهانى است كه در ذيل صفحهاى كه آغاز ترجمه عهدنامه مالك است ، يادداشتى از خود برجاى گذاشته و نوشته است : كمترين كنيزان قديمى شمس النساء نوهء مرحمت پناه شيخ لطف اللّه . از اين نسخه گاهگاهى كه نسخه بدلى نقل شده با علامت « د » ياد شده است .
ب : نسخه دوم متعلق به كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى به ش 9554 است
هامش
( 1 ) . بنگريد : شفيعاى شيرازى ، ديوان ، به كوشش رضا عبد اللهى ، تهران ؛ تأثير تبريزى ، محسن ، ديوان ، تصحيح امين پاشا اجلالى ، تهران ، مركز نشر دانشگاهى ، 1373