جادهء حكم آن پاى بيرون نگذارند ؛ و پادشاهان را به عدالت موصوف مىسازند ، هرچند كه سفّاك و خونريز باشند ، مثل نوشيروان كه شايد كه جمعى كه او در غير روز جنگ ، حكم به قتل ايشان كرده باشد ، از دويست هزار نفر متجاوز باشند ، و با وجود اين و با وجود آنكه كافر هم بود ، حضرت خاتم الانبياء محمّد مصطفى - صلّى الله عليه و آله و سلّم - او را پادشاه عادل خوانده ، و اين معنى را هم از جمله خوبىهاى خويش شمرده كه ولادت باسعادت او در زمان پادشاهى چنان پادشاه عادلى بوده ، آنجا كه فرموده كه : « انّى ولدت فى زمن الملك العادل » . « 1 »
پس ، معلوم شد كه عدالت پادشاهى باصلاح و كمآزارى دخلى ندارد ، چه بسيارى از سياست پادشاهان باشد كه باعث امنيت شود ، و بسيارى از خونريزىهاى ايشان باشد كه باعث اين شود كه كسى به ناحق خون كسى را نريزد ، و از بيم بازخواست و سياست بر قتل كسى اقدام ننمايد ، و از ترس تنبيه و عقوبت كردن ، بر هيچكس ظلم و تعدّى نرود ، و بر هيچ احدى از كسى جورى و ستمى واقع نشود .
پس ، چون پادشاه صاحب ضبط و سياست و بأس شديد و سطوت باشد ، و امرا و اركان دولت و اهل حكم و قدرت بر تعدّى از او بترسند و متغلّبه [ 134 ] و جبابره از هيبت و سطوت او بر خود بلرزند ، نفوس و دماء خلايق همه از اعدام و سفح مصون و محروس ماند ، و سيرتها و اموال ايشان از هتك و غصب محفوظ و محروز باشد ، و به بركت آن ، كثرت و وفور ديگر در خلق پديد آيد ، و خير و بركت ديگر در اموال حاصل شود ، و ممالك همه به معمورى و آبادى گرايد ، و عقدهء سختىها و دشوارىها از رشتهء كارهاى خلايق گشايد ، و چنان پادشاهى را خدا و خلق دوست دارد ، و موالف و مخالف و موافق و منافق و مسلمان و كافر همه نيكو شمارد ، و اعداى دين و دولت از كارهاى او همه محزون و غمناك ، و دوستان و هواداران و بندگان به اخلاص همه مسرور و فرحناك باشند .
هامش
( 1 ) . قصص الانبياء ، قطب راوندى ، ص 316 .