حقيرتر مىدارند و چندانكه در مدارج ترقّيات جاه و دولت پايهء ايشان را به اوج سپهر رساند ، ايشان سر خود را در آستان عبوديّت او از خاك پستتر و خوارتر مىشمارند [ 114 ] به خنده و شكفتگى پادشاه ، هيبت و صلابتش از دلهاى ايشان كم نمىشود ، و به شفقت و مرحمت زيادش خضوع و خاكسارى ايشان نقصان نمىپذيرد ؛ هرچند كه پادشاه ايشان [ را ] تقرّب بخشيده ، به خود نزديك گرداند ، ايشان خود را دور تر مىدارند ؛ و هرچند كه از كمال شفقت ، اختيار مطلق جميع مهمّات مناسب مناصب ايشان را به ايشان واگذارد ، بر همه نچسبيده ، قدرى را مىگذارند و هرچند كه ايشان را امين و محلّ اعتماد شمرده ، كفايت جميع مهام را به استقلال و انفراد به ايشان سپارد ، ايشان به خود آن قدرها نمىسپارند . بنيان مناصب ايشان استوار و توجّهات پادشاهى نسبت به ايشان برقرار است .
[ اين بندهء ضعيف ] « 1 » در بيان طريق آداب خدمت پادشاهان ، چندبيتى گفته ، ليكن تا در ميان سخنى كه در ميان دارد ، سخنى ديگر را درنيايد ، ان شاء الله تعالى بعد از تمام شدن سخن ، آنها را در آخر همين جزء ، مسطور خواهد ساخت .
سبب ديگر از دو « 2 » از دو سبب عزل كردن پادشاه نو اكثر امرا و اركان دولت پادشاه سابق را آن است كه تا ايشان در شغلها و منصبهاى خود دركارند و استبداد تمام دارند ، مردم را به خاطر مىرسد كه پادشاه چون تازه بر تخت نشسته ، خبر از جايى ندارد و كسى را نمىشناسد و در فيصل دادن مهمّات مهارتى [ 115 ] حاصل نكرده ، خود صاحب رأى نتواند بود و در هرباب ، آنچه اركان دولت گويند به همان عمل خواهد نمود ، و بىمشورت ايشان مصدر كارى نخواهد گشت و در هيچ امرى از گفتهء ايشان نخواهد گذشت . پس ، بنابر اين در هركارى امرا را بايد ديد و در خدمت و استرضاى خاطر ايشان بايد كوشيد .
امّا چون اين راه خيال بر سبيل احتمال و مقتضاى ظاهر احوال است ، نه بر
هامش
( 1 ) . جاى اين عبارت در نسخهء مجلس سفيد است و آنچه در كروشه آمده قياسا افزوده شده است .
( 2 ) . اين دو سه كلمه در نسخه مجلس ، سفيد است و آنچه در متن آمده از نسخه « د » است .