با شتاب رفته بودند با شتاب بازگشتند و در قزوين هم نمانده آهنگ همدان كردند كه آنجا را نشيمنگاه خود گردانند .
انديشه اينكه از سپاه روس با پول لشگرى پديد آورند درست درنمىآمد .
شورش روسستان در همهجا سالدات و قزاق را شورانيده و لگام گسيخته گردانيده بود .
و از آنسوى چون چند سال در ميدانهاى جنگ بسر برده بودند كنون با شتاب به خانه - هاى خود بازگشته و از جنگ و از انگليس بيزارى مىنمودند و ژنرال باراتف را كه با انگليسيان همراهى مينمود دشمن جنبش توده روسى مىشماردند . اين بود از آن انديشه چشم پوشيدند ، ولى چنين نهادند كه روسيان بيكبار نروند و بانگليسيان فرصت دهند كه انديشه ديگر كنند و قزاقهاى ژنرال پيچراخوف آخرين دستهاى باشد كه از ايران برود .
بدينسان انگليسيان در ايران جاى روسيان را گرفتند ، و چون كمكم به نيرو مىافزودند كه از يكسو سپاهى و سركرده از عراق و هندوستان فرستاده ميشدند و از يكسو از روسيان و ديگران به آنان مىپيوستند گذشته از همدان و قزوين بزنجان و بيجار و صاينقلعه و ديگر جاها نيز سپاه فرستادند . داستان فرستادن هواپيما بارومى و بيرون آوردن آسوريانرا از آنجا نوشتيم .
در اين هنگام گذشته از عثمانيان جنگليان براى انگليسيان بيمى ميبودند ، زيرا چنان كه گفتيم خود دسته نيرومندى شده بودند و از اينسوى در قزوين و همدان و تهران و ديگر جاها هواداران و همدستان بسيارى ميداشتند كه اگر آهنگ اينسو كردندى دستههاى انبوهى به آنان پيوستندى . خود ژنرال دنسترويل اين را نيك مى - نويسد . ميگويد : پسنشينى ما پروبال بآرزوهاى ميرزا كوچك خان داد و بآوازه و جايگاه او در ميان مردم افزود . كاركنان او در قزوين و همدان و ديگر شهرها به سختى مىكوشيدند . مردم او را رهاننده ايران شمرده اميد مىبستند كه بيگانگان را همه از ايران بيرون خواهد كرد . ميرزا كوچك خان اگر در همان هنگام به كار برميخاستى فيروزى يافتى و خود هنگام كار نيز رسيده بود ، ولى آنزمان هوا سازگار نمىبود و هنگاميكه هوا سازگار گرديد ما چندان نيرو اندوخته بوديم كه او را از انديشه كار باز
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 780
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٧٨٠