در فروردين 1296 كه آگهى از شورش روسستان و برافتادن امپراتورى روس پياپى ميرسيد در تهران جنبشى پديد آمد و نمايندگان مجلسهاى سهگانه گذشته كه در تهران مىزيستند و چنان كه گفتيم پى كار نرفته و سياستبازى را پيشه خود مى - داشتند ، تنها بنام اينكه در مجلس گذشته نماينده بودهاند فراهم نشستند و گفتگو - هايى درباره باز شدن مجلس كردند و چنين مىخواستند كه قانون انتخابات را ديگر گردانند و با دولت بسخنانى برخاستند .
در اين ميان سردستگانى كه با كوچندگان رفته و پس از شكست عثمانيان و پس نشستن ايشان بازگشتن بايران نتوانسته و باستانبول يا باروپا رفته بودند با سر - هاى پر از هوس بازمىگرديدند . در تهران كسانى كه از چند ماه پيش بگوشهاى خزيده و خاموشى گزيده بودند يكايك بميدان مىآمدند و بخودنمايى ميپرداختند .
دولت ناگزير شد مجلس چهارم را باز كند و در ارديبهشت ماه شاه فرمان آن را بيرون داد ، و اين انگيزه شد كه دستهبنديهاى كهنه از دموكرات و مانند آن دوباره به كار افتند و در اينجا و آنجا نشستها برپا كنند . نيز برخى دستهبنديهاى تازهاى پديدار گرديد .
آرزومندان نمايندگى در پارلمان هر يكى از راه ديگرى ميكوشيدند و هركدام خود را بدسته ديگرى مىبستند و با وزير ديگرى سازش ميكردند .
روزنامه عصر جديد كه تا اين زمان برپا ميبود در يك شماره خود گفتارى بعنوان « تجهيزات براى انتخابات » مىنويسد كه مىبايد برخى تكههاى آن را در اينجا بياوريم .
مينويسد « دوباره مىبينيم در محيط سياست طهران جنبوجوشهايى توليد و هر كسى و هر دسته درصدد تأمين آتيه است . احزاب سابق تشكيلات منحل شده خود را تأسيس و قواء خود را تجهيز مىنمايند ، احزاب تازه در شرف تشكيل ، حكاكان مشغول كندن امهار ، مطبعهها مشغول طبع اعلانها و پرگرامها و مرامنامهها مى - باشند . . . از قراريكه مىشنويم يكفرقه بنام سوسيال دموكرات و يك فرقه بنام حاميان برزگران و يكفرقه بنام وداديون و يا اتحاد ملى تشكيل شده است . . . فرقه طرفداران
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 767
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٧٦٧